Siz sorun SGK Uzmanı Murat Özdamar cevaplasın! Silinen Bağ-Kur günlerini ihya etmenin yolu

Sosyal Güvelik Uzmanı Murat Özdamar, Yeni Akit okurlarının sorularını cevaplandırıyor. Siz de aşağıdaki yorumlar kısmına sorunuzu yazın Özdamar cevaplasın..

Soru: Benim beyim Sağlık Bakanlığından memur statüsünden emekli olmuştu. Bu ay hakkın rahmetine erişti. Annem, 2006 yılında ölen tarım Bağ-Kur emeklisi babamdan aylık alırken 2020 yılında pandemi zamanı vefat etmişti. Bana rahmetlik beyimden ve babamdan aylık bağlanır mı? Gülbahar A.

Cevap: İki ölüm aylığı bağlanması ayrıcalıklı bir konu. Bu nedenle iki aylık alma hususu tam olarak bilinemiyor. İki aylık bağlanmasını, babadan ve anneden iki aylık bağlanması ile kocadan ve babadan/anneden iki aylık bağlanması olarak farklı biçimde irdelememiz gerekiyor. Ölen anne ve baba üzerinden aylık bağlanması bakımından; ölen baba ve anne eğer Emekli Sandığı emeklisi ise yetim çocuğa iki aylık ödenmiyor. Ancak sigorta statüleri farklı ise yetim çocuğa iki aylık da bağlanıyor. Ölenin birinin sigorta statüsü Emekli Sandığı diğerinin sigorta statüsü SSK veya Bağ-Kur ise bu halde iki aylık da hisse üzerinden ve tam olarak ödeniyor. Ölenlerden birinin sigorta statüsü SSK ve diğerinin sigorta statüsü Bağ-Kur ise yahut ikisinin de sigorta statüsü SSK veya ikisinin de sigorta statüsü de Bağ-Kur ise iki aylık bağlanıyor. Bu durumda yüksek olan aylık tam düşük olan aylık ise yarım ödeniyor. Ölen koca ve baba/anne üzerinden aylık bağlanması bakımından; Ölen kocanın veya babanın sigorta statüleri farklı ve bu statülerden birisi Emekli Sandığı ise iki aylık da hisse üzerinden ve tam olarak ödeniyor. Bu kombinasyon, Emekli Sandığı-SSK veya Emekli Sandığı Bağ-Kur kombinasyonudur. Yanı sıra ölen kocanın ve babanın sigorta statüleri, birisi SSK ve diğeri Bağ-Kur ise kocanın ölüm tarihi yani dul aylığının bağlanma tarihi 1 Ekim 2008 öncesi ise iki aylık bağlanıyor ve hisse üzerinden ve tam olarak ödeniyor. Yine ölen kocanın ve babanın sigorta statüleri, birisi SSK ve diğeri Bağ-Kur olmakla birlikte kocanın ölüm tarihi 1 Ekim 2008 sonrası ise iki aylık bağlanmıyor. Yine genel kurak olarak hem baba hem koca sigorta statüsü aynı ise yani Emekli Sandığı- Emekli Sandığı veya SSK-SSK ya da BağKur- BağKur kombinasyonu ise iki aylık ödenmiyor. Bu açıklamalar ışığında hem kocadan hem de anneden/babadan aylık alma hakkı bulunanlardan sadece bir aylık almaya hakkı bulunanların menfaatlerine uygun olan aylığın bağlanmasını talep etmeleri menfaatlerine olacak. Örneğin; kocası 1 Ekim 2008 sonrası ölen ve kocası, annesi ve babası SSK statüsünde olan dul eş için ekonomik olan seçenek kocadan tek aylığı talep edilmesi yerine anne ve babadan yüksek olan tam düşük olan yarım ödenen aylığın talep edilmesi ekonomik seçim olabilecektir.

Soru: Bağ-Kur primlerim borçlarım olduğu için silindi. Primlerim silindiği için emekli olamıyorum. Silinen günlerin ihyası için bir yapılandırma düzenlemesi çıkacak mı? Murat A.

Cevap: Bağ-Kur sigortalısı olanlardan 1 Mayıs 2021 tarihi öncesi prim borcu bulunanların hizmetleri çeşitli kanunlarla silindi. Bu silme işlemi dönüşü olmayan bir uygulama değil. Zira prim borcu bulunduğu için borçlu bulunan dönemlere ait Bağ-Kur hizmetleri bulunan sigortalılar bu sürelere ait hizmetlerini prim ihya müessesesi yoluyla canlandırabiliyor. Yani borç nedeniyle silinen Bağ-Kur günlerini geri kazanmak her zaman mümkün ve bunun için bir süre sınırı bulunmuyor. Silinen günleri ihya etmek için SGK’ya yazılı başvuruda bulunmak ve hesaplanarak tebliğ edilen prim tutarlarını tebliğden itibaren üç ay içerisinde ödemek yeterli. Bundan bir önceki prim borç yapılandırmasında Bağ-Kur hizmet ihyası düzenlemesi yoktu. Bu nedenle eğer yapılandırma yasası düzenlemesine gidilse bile hizmet ihyasının yapılandırma kapsamında olacağını kesin biçimde söylemek mümkün değil. Emekli olmak için cari usullere göre hizmet ihyası yapma yoluyla emekli olmanız menfaatinize görünüyor.

Soru: Ben fabrikada 1998 yılında çalışmaya başladım ancak sigorta girişimi 2001 yılında başlatmışlar. Bu nedenle EYT’den yararlanamadım. Benimle birlikte çalışan işçi şahit bulabilirim. İşyerine dava açarsam netice alabilir miyim? Tuncay M.

Cevap: Sigortalı olarak çalıştıkları halde çalıştıkları dönemlerde sigorta tescili yapılmayan diğer bir ifadeyle prim günleri SGK’ya bildirilmemiş olan sigortalı işçiler, sigorta kapsamında çalıştıklarının tespiti için iş mahkemelerine dava açabiliyor. Ancak tespit davalarında beş yıllık bir hak düşürücü süre bulunuyor. Sigortalılık tescili yapılmamış yani primleri SGK’ya bildirilmemiş işçiler, bu işyerinden ayrılmış ise işten ayrıldığı tarihi takip eden yılbaşından itibaren beş yıl içerisinde dava açmalı. Aksi halde dava hak düşürücü süre yönünden reddediliyor. İşyerinden ne zaman ayrıldığınızı belirtmemişsiniz. Eğer işyerinden 1.1.2021 tarihinden önce çıkmış iseniz beş yıllık hak düşürücü süre tamamlanmış ve dava yoluyla hizmet kazanmanız mümkün değil.

Soru: Ben işyerimde çalışmakta iken çok ağır bir kaza kaza geçirdim. Doktorların söylediğine göre benim tam olarak iyileşebilmem 8-9 ayı bulabilirmiş. İş kazasından doğan haklarımı öğrenmek istiyorum. Erkan Ö.

Cevap: Sigortalının iş kazası geçirmesi halinde tedavi döneminde yani raporlu olunan sürelerde; her gün için son 12 aylık prim matrahına göre bulunacak tutar üzerinden geçici iş göremezlik ödemesi yapılır. Sigortalı ayakta tedavi görüyor ise ortalama günlük prim matrahının üçte ikisi, yatarak tedavi görmesi halinde ise yarısı oranında ödeme yapılıyor. Sigortalının iş kazası nedeniyle tam iyileşememesi halinde meslekte kazanma gücü kayıp oranı yüzde 10 ve üzerinde ise bu kez sürekli iş göremezlik geliri yani her ay ödenecek maaş bağlanır. Bağlanacak bu gelir ise son 3 aya göre hesaplanacak ortalama günlük prim matrahının 30 katının yüzde 70’inin meslekte kazanma gücü kaybı oranının çarpımı tutarında olacaktır. İşçinin meslekte kazanma gücü kaybı yüzde 60 ve üzerinde ise en az 10 yıl sigortalılık süresini tamamlaması ve 1800 gün priminin bulunması halinde yazılı talepte bulunması şartıyla bu aylık gelire ilave malullük aylığı da bağlanır. Sürekli iş göremezlik geliri almakta olan işçinin malullük ya da yaşlılık aylığına hak kazanması durumunda bu iki ödeme arasında mukayese yapılarak yüksek olanı tam düşük olanı ise yarım üzerinden ödenir. Türk Borçlar Kanunun 49’uncu maddesine göre “Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.” Aynı kanunun 56’ıncı maddesine göre de “Hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir.” İş kazası geçiren işçinin zararının tamamı bağlanacak gelir ile karşılanamayabilir. Buna bağlı olarak işçinin, iş kazasının oluşumunda kusuru bulunan işveren ve varsa üçüncü kişilerden maddi zararının ve manevi zararının giderilmesini talep etme hakkı bulunuyor. Maddi ve manevi tazminatın, kusuru bulunanlar tarafından rıza ’en ödenmemesi halinde işçinin iş mahkemesinde maddi-manevi tazminat davası açarak hakkını talep etmesi gerekir.