Proje Türkiye’de bir ilk! Balın DNA’sını yapay zeka çözecek

Türk araştırmacılar, balın hangi bitkilerden elde edildiğini yapay zeka destekli polen analiziyle belirlemek ve Türkiye'nin dijital milli polen bankasını oluşturmak amacıyla yeni bir sistem geliştiriyor.

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Ankara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi işbirliğiyle yürütülen "AutoPol: Otomatize Polen Tanımlama ve Flora Takip Sistemi Geliştirilmesi" projesi, TÜBİTAK 1001 Programı kapsamında destekleniyor. ODTÜ Robotik ve Yapay Zeka Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi (ROMER) araştırmacılarının da yer aldığı proje kapsamında, toplanan polen örnekleri, otomatik tarama ve odaklama özelliklerine sahip mikroskop sistemiyle görüntülenerek, dijital ortama aktarılacak. Geliştirilecek sistemle bal örneklerindeki polenlerin analiz edilerek ürünlerin bitkisel kökenlerinin belirlenmesi ve özellikle belirli bitkilerden üretildiği belirtilen balların bu özelliklerinin doğrulanması hedefleniyor.

Ayrıca projede geliştirilecek otomatik mikroskop sistemi ve görüntü işleme teknolojileriyle polenlerin uzmanlar tarafından tek tek incelenmesini gerektiren analiz süreçlerinin hızlandırılması ve daha standart hale getirilmesi amaçlanıyor. Bu kapsamda sahadan toplanacak polen örneklerinin analiz edilmesiyle bölgesel bitki örtüsüne ilişkin verilerin elde edilmesi, oluşturulacak veri tabanının biyolojik çeşitlilik ve çevresel değişimlere yönelik bilimsel araştırmalara da katkı sağlaması hedefleniyor.

ODTÜ Robotik ve Yapay Zeka Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi (ROMER) araştırmacısı ve projenin yürütücüsü Dr. Babür Erdem, AA muhabirine, projenin 3 üniversitenin işbirliğiyle yürütüldüğünü belirtti. Arılardan elde edilen en kıymetli ürünün bal olduğunu aktaran Erdem, Türkiye'nin dünyada bal üretiminde üçüncü sırada olduğunu dile getirdi. Piyasada tağşişli veya sahte balın bulunabildiğini, bu sorunun önüne geçebilmenin en kesin metodunun polen analizi yapmak olduğunu ifade eden Erdem, bunun analizinin yapılabilmesi için uzmanların uzun süreler harcadığına dikkati çekti.

Erdem, şöyle devam etti: "Bu noktada biz işin içerisine yapay zekayı dahil ederek balın içerisinde bu polenleri, mikroskoba koyduğumuz örneklerdeki polenleri otomatik olarak belirlemeyi amaçlıyoruz. Yani mekanik sistemleri ve yapay zekayı bir arada kullanarak mikroskoba örneğimizi koyacağız. Yapay zeka, örnek üzerinde mikroskobun altında otomatik olarak tarama yapacak ve otomatik olarak içindeki polen türlerini, polen sayısını bize bir dokümantasyon olarak sunacak. Bunun sonucunda da hızlı bir şekilde o balın gerçekliği hakkında konuşmamız mümkün olacak."

Polenlerin taraması yapılırken aynı zamanda bir polen bankası oluşturacaklarına dikkati çeken Erdem, bu polen bankasının hem gerçek polenleri içeren preparatlardan hem de polen görüntülerinden oluşan dijital veri bankası olacağını bildirdi. "Yani milli bir dijital polen veri bankası da oluşturmak bu projenin amaçlarından bir tanesi. Projemiz, Türkiye'de ilk olma özelliği taşıyor." diyen Erdem, dünya üzerinde benzer çalışmaların bulunduğunu, ancak Türkiye'de herhangi bir polen veri bankasının bulunmadığını söyledi.

Erdem, projenin, ilerleyen aşamasında havadaki polenlerin toplanmasıyla balın hangi bitkiden elde edildiğinin yanı sıra çeşitli alerjenlere karşı önlemler ve hava kalitesinin belirlenmesi gibi konularda da katkı verebileceğinin altını çizdi.

Bal sahteciliğine ilişkin projenin önemini vurgulayan Erdem, şunları kaydetti: "Bu projenin sonucunda hızlı bir şekilde bal örneklerini incelemek isteyen bakanlık veya özel laboratuvarlar olabilir. Bir bal örneğini alıp incelemek istediklerinde bir uzman çalıştırmaları gerekecekti. Ancak proje sayesinde bir balı alacak, o balın içerisindeki polenleri izole edip mikroskoba koyduktan sonra gerisini tamamen otomatik olarak yapacak, yani tamamen gerisini makinelere bırakıyor. Burada bir uzman gereksinimini ve o uzmanının bunu yapmak için vereceği saatleri ortadan kaldırmış oluyoruz. Çok hızlı bir şekilde, çok daha kesin sonuçla ne diyeceğiz? Bu bal gerçektir veya sahtedir deme olasılığımız ortaya çıkacak."