İslam davetinin beş anahtar kavramı
İslam davetinin beş anahtar kavramı
Latif Erdoğan
“Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et; onlarla en güzel yöntemle tartış. Kuşkusuz senin rabbin, yolundan sapanların kim olduğunu en iyi bilendir; O, doğru yolda bulunanları da çok iyi bilir.” (Nahl, 125)
Ayet bize, dine davetin anahtar kavramlarını öğretiyor. Hikmet, güzel öğüt, iyi tartışma…
“De ki: ‘İşte bu benim yolumdur. Ben, ne yaptığımı bilerek/ basiretle Allah’a çağırıyorum; ben ve bana uyanlar (bunu yapıyoruz). Allah’ı ortaklardan tenzih ederim! Ve ben ortak koşanlardan değilim.’ ” (Yusuf, 108) ayetinde de davetin bir başka anahtar kavramı olan basirete dikkat çekilir.
Kur’an’ın, yapmadığını söylememe (Saf, 2-3) gibi genel vurguları düşünüldüğünde bu kavramlara tebliğ ettiğini temsil etme kavramını da eklememiz gerekir. Böylece İslam davetinin beş anahtar kavramına ulaşılmış olunur.
Hikmet, istikamettir. Sözlü ve fiili her davranışı ulvi bir gayeye, yüce bir maksada bağlamak, gayesiz, maksatsız halden, sözden uzak durmaktır. Ayrıca o, her türlü abartıdan, her türlü ifrattan kaçınmayı da içerir. İfratın karşıtı olan tefrit hali de yine hikmetin asla kabul etmediği davranışlardandır.
Hasan-ı Basri hazretleri hikmete vera manasını verir. Vera takvadan daha aşkın bir haldir. Takva günahlardan, yanlışlardan, hatalardan sakınmak, vera ise tüm bu olumsuzluklardan korkmayı ifade eder. Ona göre zerre miktar vera, bin rekat nafile namazdan, bin günlük nafile oruçtan daha hayırlıdır.
Hasan-ı Basri bir gence “Dinin esası, özü nedir diye sordu; genç “veradır” diye karşılık verdi. Hasan-ı Basri, “peki dinin afeti nedir?” diye tekrar sordu. Genç “Aşırı istek ve kanaat etmemektir” diye cevap verdi. Verdiği bu cevaptan dolayı Hasan-ı Basri bu genci beğendi, taktir etti.
Hikmet aynı zamanda kuşatıcı ilmi de ifade eder. Davet adamı mutlaka hikmetle, kuşatıcı ilimle donanımlı olmalıdır. Böylece o, insanlara akılları nispetinde konuşma marifetini de elinde bulundurmuş olur; iptida ile intihayı aynı anda ifade başarısına ulaşır. Yani her seviyeden insan onun davetinden, irşadından istifade eder. Ve sözlerinde, davranışlarında mantıki boşluklara yer vermez.
Güzel öğüt, nasihattir. Nasihatin aslı ise samimiyettir. “Din nasihattir” hadis-i şerifi bu manayı vurgular. Yani davet adamı, yaptığı davetin samimi bir savunucusu olmalıdır. Dediklerine öncelikle kendisi sarsılmaz bir iman ile inanmalı ve davetinde ilahi rızadan başka hiçbir gaye ve maksat gözetmemelidir. Bu manada ihlas nasihatle eş anlamlıdır.
En iyi yöntemle tartışma, muhatabı ikna metodudur. Bu da ancak muhatabı iyi anlamakla mümkündür. Dert ne ise o cinsten derman sunmak gerekir. Allah’a ve ahirete inanmayan bir muhataba cennetin kapılarından ve kimin hangi kapılardan geçeceğinden bahis açılmaz. Önce o kişiye iman esasları, muhatabın kültür seviyesine uygun şekilde anlatılır; muhatabın bütün şüphe ve tereddütlerine gereken her türlü cevap verilir. Gerekmedikçe ilzam yoluna girilmez. Hele muhatabı mat etme gibi bir gayrete asla tevessül edilmez.
Basiret, her konuda işin başını ve sonunu görerek hareket etmektir. Körü körüne, başı sonu düşünülmeden yapılan davetler neticesiz kalmaya mahkumdur. Basiret kalıcı başarının da garantisidir. Basiretsiz her hareket, yarını olmayan zavallı gayretçiktir.
Temsil, dediğini, söylediğini tam ve kusursuz uygulamadır. Temsil edilmeyen tebliğler köksüz ağaç, temelsiz bina gibidir. En küçük esinti, en küçük sarsıntı söylenenleri bitirmeye yeterlidir.
