Emekliye “üç maaş” fırsatı: Aylık en düşük 58 bin TL kazanç elde edecekler

Türkiye'de emekli sayısındaki yükseliş dikkat çekerken, bu grubun önemli bir kısmının çalışma hayatına devam etmesi yeni bir tabloyu ortaya koyuyor. Özellikle EYT düzenlemesiyle birlikte daha genç yaşta emekli olanların sayısındaki artış, iş gücünden kopmayı zorlaştırdı. Böylece hem emekli maaşı alıp hem de aktif olarak çalışanların sayısı hızla çoğaldı.

Mevzuata göre emekli olduktan sonra çalışmanın önünde herhangi bir yasal engel bulunmuyor. Üstelik çalışmaya devam eden emeklilerin maaşlarında da bir kesinti yapılmıyor. Emekli aylıkları ve kazanılmış haklar eksiksiz şekilde ödenmeye devam ediyor. Kendi işini sürdüren emekliler açısından da benzer bir durum söz konusu. Daha önce uygulanan Sosyal Güvenlik Destek Primi kesintisinin kaldırılmasıyla birlikte, bu kişiler de emekli maaşlarını tam olarak almaya devam edebiliyor.

Bu uygulamanın tek istisnasını ise kamuya dönüş oluşturuyor. Emekli bir kişinin yeniden kamuda göreve başlaması halinde emekli aylığı kesiliyor. Ancak bu durum emekliliğin tamamen iptal edildiği anlamına gelmiyor. Kamu görevinden ayrılındığında, kesilen emekli maaşı güncellenerek yeniden bağlanıyor. Öte yandan kamudan emekli olan bir kişi özel sektörde çalışmaya başlarsa ya da kendi işini yaparsa maaşını almaya devam edebiliyor. Sadece yeniden kamu görevine girildiğinde aylık kesintisi uygulanıyor. Emekli olup çalışmaya devam edenler halihazırda iki ayrı gelir elde edebiliyor: emekli aylığı ve çalıştıkları işten aldıkları maaş. Ancak bazı durumlarda bu gelir kalemi üçe kadar çıkabiliyor.

Üçüncü ödeme, kamuoyunda "dul maaşı" olarak bilinen ölüm aylığıyla mümkün oluyor. Eşi vefat eden kişiler, yeniden evlenmedikleri sürece bu aylığı almaya devam edebiliyor. Bu hak, kişinin çalışıp çalışmadığına ya da emekli olup olmadığına bakılmaksızın geçerli. Ölüm aylığının oranı ise kişinin durumuna göre değişiyor. Çalışmayan ya da emekli olmayan eşler yüzde 75 oranında ödeme alırken; çalışan veya emekli olan kişiler için bu oran yüzde 50'ye düşüyor. Böylece bazı kişiler hem emekli maaşı, hem çalışma geliri hem de ölüm aylığı alarak üç ayrı gelir elde edebiliyor.

Takvim Gazetesi'nden Çığıl Ön Yener'in haberine göre, mevcut taban aylık düzenlemesi kapsamında emeklilere yapılan ödemelerde alt sınırlar netleşmiş durumda. Buna göre, emekliler için en düşük aylık 20 bin lira olarak uygulanırken, yüzde 75 oranında ölüm aylığı alanlara en az 15 bin lira, yüzde 50 oranında ölüm aylığı alanlara ise en az 10 bin lira ödeme yapılıyor. Öte yandan asgari ücret de net 28 bin 75 lira seviyesinde bulunuyor. Bu tablo, birden fazla gelir kalemine sahip olanlar için dikkat çekici bir toplam ortaya çıkarıyor. Hem aktif olarak çalışan hem de eşinden yüzde 50 oranında ölüm aylığı alan bir emekli, emekli maaşı, ölüm aylığı ve asgari ücret olmak üzere üç ayrı gelir kaynağından yararlanabiliyor. Bu durumda toplam aylık gelir en az 58 bin 75 liraya kadar ulaşabiliyor.

2008 yılında yapılan sosyal güvenlik reformu ise yeni sigortalılar için farklı bir düzenleme getirdi. 1 Ekim 2008 sonrası sigortalı olanlar, emekli olduktan sonra çalışmaya devam etmeleri halinde emekli maaşlarını alamayacak.

Bu kapsamda SSK'lılar için prim gün şartı 7200 gün olarak belirlenirken, bu süre yaklaşık 20 yıla karşılık geliyor. Bağ-Kur'lular için ise bu süre 9 bin gün, yani 25 yıl olarak uygulanıyor. Ayrıca sadece prim gün sayısı yeterli olmuyor; yaş şartı da aranıyor. Kadınlar için 58, erkekler için ise 61 yaş sınırı bulunuyor. Tüm bu şartların tamamlanmasının ardından emeklilik hakkı elde ediliyor. Ancak bu gruptaki kişiler emekli olduktan sonra yeniden çalışmaya başlarsa, aylıkları kesiliyor.

Ortaya çıkan tablo, Türkiye'de "aktif emeklilik" döneminin giderek yaygınlaştığını gösteriyor. Hem yaşam maliyetleri hem de genç yaşta emeklilik gibi faktörler, emeklilerin iş hayatında kalmaya devam etmesine neden oluyor. Bu durum, sosyal güvenlik sistemi ve iş gücü piyasası açısından da yeni tartışmaları beraberinde getiriyor.