Öğrenme güçlüğü (disleksi )tanısı nasıl konur?
Değerli okuyucularım, öğrenme bozukluğu olarak nitelendirilen disleksi, okuma güçlüğü olarak kısaca tanımlanıyor. Anne ve babalar için en zor dönem şüphesiz, çocuklarının ilkokula başladığı ve okuma yazma öğrenmeye başladığı zamanlardır..
Bu dönemde anne ve babalar çeşitli kaygılar içindeler; “Arkadaşı okuma-yazmayı söktü benim çocuğum tam olarak okuyamıyor. Acaba zekasında mı bir sorun var da bu yüzden okuyamıyor...” Oysaki okumayı sökerken her çocuk aynı performansı göstermiyor. Bu sorun çok farklı nedenlerden kaynaklanabiliyor; zeka geriliği, görme-işitme özürleri, ciddi psikolojik sorunlar, sosyo-kültürel yetersizlikler, nörolojik-ortopedik özürler, aile içi çatışmalar, motivasyon eksikliği, verimli ders çalışma yöntemlerini bilememe, okul-öğretmen ya da eğitim programından kaynaklanan sorunlar, okul başarısızlığının ya da öğrenme güçlüklerinin nedenleri olarak kabul ediliyor.
Öğrenme bozukluğu, zekası normal ya da normalin üzerinde olan ve beklenen akademik becerileri kazanamayan çocuklar için kullanılan bir terim. Disleksi ise, dinleme, konuşma, okuma, yazma, akıl yürütme ile matematik yeteneklerinin kazanılmasında ve kullanılmasında önemli güçlüklerle kendini gösteren bir öğrenme bozukluğudur.
İlkokula başlayan disleksili çocuklar, eğitim alabilecek zihinsel gelişim henüz tamamlanmadığı için okuyamazlar, yazamazlar ve aritmetik işlemleri kavramada zorlanırlar. Ancak bu çocukların zeka düzeyinde bir gerilik yoktur. Hatta zekası yüksek çocuklarda da bazen disleksi sorununa rastlayabiliyoruz.
Disleksili çocuklarda dikkat eksikliği de sıklıkla görülür. Bu çocuklar dikkatlerini uzun bir süre bir konu üzerinde toplayamazlar. Sık sık eşya kaybederler, unutkandırlar. Ders çalışma konusunda hevessiz ve isteksizdirler. Sınav sorularını çabuk okuyamazlar ve cevapları yazamazlar. Çoktan seçmeli sınavlarda ve sözlülerde daha başarılı olurlar.
Değerli okuyucular, Disleksi tanısı konurken kullanılan testleri şöyle sıralayabiliriz;
WISC-R TESTİ ÖÖG
Disleksi tanısı koyarken çeşitli zeka testleri çok yardımcı olmaktadır. Özellikle ülkemizde halen en geçerli olan zeka testi WISC-R testidir. Bu test 6 yaşını doldurmuş ve 16 yaşını doldurmamış çocuk ve ergenlerde uygulanabilir.
WISC – R testi bir genel zeka puanı ve iki temel alt puanı ortaya koyar.
Test kapsamında yer alan alt testlere göre bazı yetenek kategorileri tanımlanmıştır:
Kazanılmış bilgi kategorisi: Genel bilgi, aritmetik, sözcük dağarcığı; bilgiyi kazanma ve kullanabilme yeteneği.
Mekansal yetenek kategorisi: Resim tamamlama, küplerle desen, parça birleştirme; çok boyutlu mekanda obje ya da sembolleri manipüle edebilme yeteneğini ölçer.
Kavramsal yetenek kategorisi: Yargılama, benzerlikler, sözcük dağarcığı; dil işlevleriyle ilgili yetenekleri kapsar.
Sıraya koyma yeteneği kategorisi: bellekte depolanan görsel ve işitsel uyarıcıları ard arda koyabilme yeteneğini ölçer.
SAAT ÇİZİM TESTİ
Çocuktan saat resmi çizmesi istenir. Sonra sayıları da yerleştirmesi istenir. Sayıların yazımı ve sıralamasına yönelik sorunları not edilir. Görsel algılama, sıraya koyma, motor becerilerde güçlü ve zayıf yönleri gösterir.
OKUMA YAZMA BECERİLERİNİN İNCELENMESİ
Çocuğun gittiği sınıf düzeyinde bir metin okutulur. Bir dakikada okuduğu doğru kelime sayısı, tüm metni bitirdiği süre ve yaptığı hatalar not edilir. Okuduğunu anlama becerisi ölçülür. Yazma becerisi için sınıf düzeyine uygun bir okuma parçası bakarak ve dikte edilerek yazdırılır. Yazım hataları ve yazı kalitesi incelenir.
GESSEL GELİŞİM FİGÜRLERİ TESTİ
Dokuz şekilden oluşur. Çocuktan şekiller kopya etmesi istenir. Çocuğun silgi kullanmasına izin verilmez. Şekilleri kolaydan zora doğru gider. Zaman sınırlaması yapılmaz. Çocukların birinci sınıfta gamalı haç ve eşkenar dörtgeni, 9 yaşından sonra köşegenleri birleştirme ve silindiri çizebilmesi beklenir. Hatalar; şekil bozma, birleştirememe, bütünleştirememe...
BENDER–GESTALT TESTİ
Geometrik figürlerden oluşur. Özel öğrenme güçlüğünü ayırt etmede kullanılan bir testtir. Bütünleştirme, döndürme, birleştirme, duramama, şeklin bozulması gibi hata türleri vardır. Özel öğrenme güçlüğünde birleştirme, şeklin bozulması hataları sık yapılır.
SAĞ–SOL DOMİNANS (HEAT) TESTİ
Bireyin kendi bedeninde ve kendisinde sağı-solu ayırt edip edemediğini öğrenmek amacıyla yapılır. Özel öğrenme güçlüğü olan bireylerde kendisinde, karşısındaki kişide ve çapraz sağ–sol ayrımında zorlanmalar sık görülmektedir.
HARRİS LATERALLEŞME TESTİ
Çocuğun gelişim sürecinde, 1-4 yaş aralığında, beyin yarım küreleri bazı işlevlerde diğerine göre daha baskın olarak aktif olmaya başlar. Örneğin, daha önce sağ–sol el ayrımı yapmayan çocuk daha çok sağ elini kullanmaya, topa sağ ayağı ile vurmaya başlar. Sağ beyin yarım küresi bedenin sol tarafını, sol beyin yarım küresi de bedenin sağ tarafını hareket ettirir. Normal gelişim sürecinde beklenen hareket işlevlerinde sol beyin yarım küresinin daha baskın hale gelmesidir. ÖÖG olan bireyler sağ –sol yönleri daha çok karıştırır. Harris lateralleşme testinde çocuğun sıklıkla hangi elini, ayağını, gözünü kullandığı belirlenmeye çalışılır. Elinde silgi varmış gibi, makas, tarak, kalem, çekiç varmış gibi yapması istenir.
GÖRSEL–İŞİTSEL SAYI DİZİLERİ TESTİ (GİST–A)
Özel Öğrenme Güçlüğü olan bireyler de kısa süreli bellek sorunları sık görülür. Görsel–işitsel sayı dizileri testi 6-12 yaş aralığındaki çocuklara uygulanır. Dört alt ölçümden oluşan sayıları yazarak, dinleyerek ve söyleyerek tanımlamaya çalışma testidir. Bu test kısa süreli görsel işitsel belleği ve dikkat ölçer. Çocuğu sayıları gruplayarak mı aklında tuttuğu, atlayarak mı söylediği, sayıların yerlerini değiştirip değiştirmediği incelenir.
Çocuklarınızın kolay öğrenebilmesi duasıyla Allah’a emanet olunuz.