Erişkinlerde aşırı hareketlilik ve dikkat sorunları
Değerli okuyucular, Hareketlilik ve Dikkat Eksikliği (ADHD) sanki sadece çocuklarda görülen bir rahatsızlık gibi biliniyor. Ancak, ergenlik döneminden sonra atlatıldığı sanılsa da, Hiperaktivite hayat boyu bir problem olduğundan erişkinlikte de sürer. Ama belirtiler değişiklik göstermiştir; hareketlilik, yerinde duramama; ayak ya da ellerle tempo tutmaya dönüşür. Televizyon seyretme, gazete okuma uzun süreli olamaz ya da hareket edilerek başarılır. Belli işe uzun süre dikkatini toplayamaz, işleri bitirmekte zorlanır, biri bitmeden diğerine başlar. Günlük işleri unutur, zamanı iyi kullanamazlar. Sık sık eşya kaybederler, iş değiştirirler. Trafik kazalarına daha çok karışırlar. Ani olarak ilişkiye başlar ve hemen bitirirler. Düşünmeden ani kararlar alırlar, öfkelenirler, evlilikle ilgili problemler ve bunlara eşlik eden sosyal ilişkilerde zorluklar yaşarlar.
Son yıllarda yapılan beyin araştırmalarında; bu kişilerin beyninin ön bölgesinde kan dolaşımının iyi olmadığı, kan şekerinin iyi kullanılmadığı, oksijen alımının yetersiz olduğu ve dopamin maddesinin eksikliği belirlenmiştir.
Yetişkinlerdeki dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu belirtilerine değinelim;
Bunlardan birincisi, inatçı motor hiperaktivedir. Bunlar, yerinde duramama, gerginlik, sinirlilik, yerleşik etkinlikleri sürdürememe, sürekli hareket halinde olma ve duygulanımda bozulmadır. Bu tür kişiler uzun süre oturarak gazete, kitap okuyamazlar, televizyondaki bir programı sonuna kadar bekleyemezler.
Dikkat eksikliği: Dikkatin çabuk dağılması, sıklıkla eşyalarını kaybetme ya da yerlerini unutma, konuşulanları, okuduklarını akılda tutamama. Duygulanımda değişkenlik: Kendini bir iyi, bir kötü hissetme biçiminde değişkenliğin sık olması. Görevleri iyi düzenleyememe veya tamamlayamama: Ev, okul ve işiyle ilgili ödevlerini düzenleme ve tamamlamada yetersizlik, bir işi bitirmeden diğerine başlama, sorun çözme ve zamanı kullanmada güçlük çekme. Öfke atakları: Çabuk öfkelenip kontrollerini geçici olarak kaybedebilirler, sürekli huzursuzluk gösterirler. Dürtüsellik: Düşünmeden, kolayca ve hızlı karar verme. İş başarısında düşüklük, ilişkileri ani olarak başlatma veya bitirme (Birçok kez evlenip ayrılma, sık olarak eş değiştirme) olumsuz sonuçlarını düşünmeden hoşuna giden etkinliklere girişme. Stres ile baş edememe: Normal streslere çökkünlük, kızgınlık ve bunaltı gibi aşırı ve uygunsuz cevaplar verme.
Bir yetişkinde DEHB olabilmesi için bu belirtilerin çocukluğundan beri var olması gereklidir. Yani 32 yaşındaki bir kişide son iki yıl içerisinde DEHB belirtileri ortaya çıkmışsa bu durumda DEHB dışında bir psikiyatrik veya organik bozukluğun düşünülmesi gerekir.
DEHB tanısı konulup uzun süre izlenen bazı hastalarda trafik kazalarının daha çok olduğu ortaya çıkmıştır. Birçok DEHB’linin eşi, hızlı araba kullandıkları için eşlerini uyardığını, hatta bazıları artık eşlerinin kullandığı arabaya zorunlu kalmadıkça binmediklerini belirtmişlerdir. DEHB’li erişkinler dürtüsel, sabırsız ve hızlı sürücülerdir ve dikkat sorunlarının olması ve agresif olmaları nedeniyle “trafik canavarı” adayıdırlar.
Birçok durumda DEHB hastası olan erişkin kendiliğinden tedaviye başvurmayabilir. Evlilik sorunlarını genelde eşine atfeder. Çözümü ondaki değişikliğe bağlar. DEHB’si olmayan sağlıklı eş, hastalığın yol açtığı sorunları çözmeye ve açığı kapatmaya çalışır, bu arada tükenir. Çoğu durumda tükenmiş olan eş, bundan sonra DEHB’li eşine anne-babalık yapmamaya karar verir. Aslında tam olarak bu sırada yani sağlıklı eşin geri adım atmasıyla birlikte sorunun kendisinde olabilme ihtimalini düşünür ve eşini kaybetme korkusuyla tedaviye başvurmak ister.
Araştırmalar göre sadece 4 seanstan oluşan terapi programının bile DEHB’nun günlük yaşamdaki etkilerine ve bu sorunlara çözümlere odaklanarak, hiçbir yardım almayanlara kıyasla düzelme gösterdiklerini ortaya koyulmuştur. (Wiggnins ve ark.)
Başka bir çalışmada da ilaç tedavisiyle tedavi edilmiş olan hastalara ek olarak Bilişsel-davranışçı terapi uygulandığında, bu hastaların daha da düzeldikleri görülmüştür. (Wilens ve ark.)
Bu rahatsızlığa sahip bireylere yardım almaya geldiklerinde mutlaka MOXO dikkat ölçme testi uygulanmalıdır.
Moxo testi, 6-12 yaş arası çocuklar ve 13-60 yaş arası yetişkinler için geliştirilmiş “Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu” tanısına yardımcı olan bilgisayar üzerinden yapılan görsel ve işitsel çeldiricilerin olduğu “online” dikkat ölçme testidir. Bu test, DEHB’nun dört ana semptomu olan; dikkat eksikliği, zamanlama problemi, dürtüsellik ve hiperaktivitenin objektif olarak ölçülmesini sağlayan bir testtir. Test sonuçlanır sonuçlanmaz “online” hızlı sonuç alınır.
Dikkatli, sağlıklı olmanız duasıyla Allah’a emanet olunuz.
PSİKOTERAPİST KIVANÇ TIĞLI BULUT DNŞ TEL: 0212 503 79 95- 0 506 401 79 91
