Çok hareketliyim! Ani kararlar veriyorum

Değerli okuyucular, Hareketlilik ve Dikkat Eksikliği (ADHD) sanki sadece çocuklarda görülen bir rahatsızlık gibi biliniyor. Ancak, ergenlik döneminden sonra atlatıldığı sanılsa da, hiperaktivite hayat boyu bir problem olduğundan erişkinlikte de sürer. Ama belirtiler değişiklik göstermiştir; hareketlilik, yerinde duramama; ayak ya da ellerle tempo tutmaya dönüşür. Televizyon seyretme, gazete okuma uzun süreli olamaz ya da hareket edilerek başarılır. Belli işe uzun süre dikkatini toplayamaz, işleri bitirmekte zorlanır, biri bitmeden diğerine başlar. Günlük işleri unutur, zamanı iyi kullanamazlar. Sık sık eşya kaybederler, iş değiştirirler. Trafik kazalarına daha çok karışırlar. Ani olarak ilişkiye başlar ve hemen bitirirler. Düşünmeden ani kararlar alırlar, öfkelenirler, evlilikle ilgili problemler ve bunlara eşlik eden sosyal ilişkilerde zorluklar yaşarlar.

Bu rahatsızlığa sahip yetişkinler kendilerini yalnız ve amaçsız hissediyorlar. Bu insanlarla yeni tanıştığımızda canlı ve renkli bir kişiliğe sahip gibi geliyorlar bizlere... Genelde halk arasında bu kişiler, şeytan tüyü olan zeki insanlar olarak tanımlanıyorlar.

Son yıllarda yapılan beyin araştırmalarında; bu kişilerin beyninin ön bölgesinde kan dolaşımının iyi olmadığı, kan şekerinin iyi kullanılmadığı, oksijen alımının yetersiz olduğu ve dopamin maddesinin eksikliği belirlenmiştir. Özellikle yetişkinlerde, madde ve alkol kullanımı yoksa bazı bulgular bize olumlu gelebilir. Hareketli, canlı, yerinde duramayan, sıcakkanlı, girişken insan, sevilen bir insandır. Ancak gereğinden fazla riske girerler ve insanlara çok kolay güvenirler.

Dikkatimiz dağılınca, kendimizi iyice kaybetmeyi alışkanlık haline getiriyoruz aslında. Dikkati dağınık olan danışanlarıma soruyorum. Dikkatiniz dağılınca ne yapıyorsunuz? Aldığım cevap ortak; “Çalışmayı bırakıyorum.”

Sizler farkında değilsiniz, ama dikkatinizin dağılması sizin çok işinize yarıyor. Çünkü zaten bilinçaltınızda yapmak istemediğiniz, kendinizi zorunlu hissettiğiniz işlerden kurtarmanın bir yolu olarak kullanıyorsunuz dikkat dağınıklığını. Oysa üzerine gitseniz, hemen pes etmeseniz, zamanla göreceksiniz, dikkatinizi tekrar toplamaya başlamışsınız. Konuşulanları anlamada zorluklarınız varsa, karşımdaki konuşurken ne dediğini anlamıyorum şeklinde dikkat dağınıklığınız varsa, konuştuğunuz kişinin gözlerinin içine bakın. Siz o sırada ne söyleyeceğinizi değil, karşı taraf ne anlatmak istiyor, buna önem verin. Beyin en çok normal olanı unutur. Saçma, komik, eğlenceli şeyleri unutmaz.

Yetişkinlerdeki dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu belirtilerine değinelim;

Bunlardan birincisi, inatçı motor hiperaktivedir. Bunlar, yerinde duramama, gerginlik, sinirlilik, yerleşik etkinlikleri sürdürememe, sürekli hareket halinde olma ve duygulanımda bozulmadır. Bu tür kişiler uzun süre oturarak gazete, kitap okuyamazlar, televizyondaki bir programı sonuna kadar bekleyemezler.

Dikkat eksikliği: Dikkatin çabuk dağılması, sıklıkla eşyalarını kaybetme ya da yerlerini unutma, konuşulanları, okuduklarını akılda tutamama. Duygulanımda değişkenlik: Kendini bir iyi, bir kötü hissetme biçiminde değişkenliğin sık olması. Görevleri iyi düzenleyememe veya tamamlayamama: Ev, okul ve işiyle ilgili ödevlerini düzenleme ve tamamlamada yetersizlik, bir işi bitirmeden diğerine başlama, sorun çözme ve zamanı kullanmada güçlük çekme. Öfke atakları: Çabuk öfkelenip kontrollerini geçici olarak kaybedebilirler, sürekli huzursuzluk gösterirler. Dürtüsellik: Düşünmeden, kolayca ve hızlı karar verme. İş başarısında düşüklük, ilişkileri ani olarak başlatma veya bitirme (Birçok kez evlenip ayrılma, sık olarak eş değiştirme) olumsuz sonuçlarını düşünmeden hoşuna giden etkinliklere girişme. Stres ile baş edememe: Normal streslere çökkünlük, kızgınlık ve bunaltı gibi aşırı ve uygunsuz yanıtlar verme.

Bir yetişkinde DEHB olabilmesi için bu belirtilerin çocukluğundan beri var olması gereklidir. Yani 32 yaşındaki bir kişide son iki yıl içersinde DEHB belirtileri ortaya çıkmışsa bu durumda DEHB dışında bir psikiyatrik veya organik bozukluğun düşünülmesi gerekir.

ADHD tanısı almış yetişkinlerin dış çevrelerinde  daha az bölünmenin olduğu bir iş ortamını araması ve oluşturması, esnek iş saatleri seçmesi, evde çalışma izni kullanması, sürekli bir uyarana maruz kalmamak için önlem alması -seslere karşı kulaklık takmak-önerilebilir. Eğer kişi, içsel güçlükler yaşıyorsa, bir anda aklını işgal eden düşünceleri kâğıda dökmesi, düzenli aralıklarla işine geri dönmesini hatırlatacak bir çalar saat kullanması, özellikle tekrardan oluşan sıkıcı işlerde  belli alt ödevler oluşturması ve kısa sürede her alt ödevi tamamlaması, dikkati dağıldığında başka bir konuya geçmesi vb. önerilebilir. (Nadeau, 1999)

Kişinin iş yerinde düşünmeden hareket etmesi bir sorun oluyorsa; Bir iş yapması isteniyorsa “Çok isterim ama önce programımı gözden geçirmeliyim” demek üzere alışkanlık edinmesi uygun olacaktır.

Toplantılarda daha sonra pişman olduğunuz şeyler söylüyorsanız, aklınıza gelen düşünceleri not edin ve üzerinde düşününüz. Yazdıklarınızı ne şekilde söylemenin uygun olduğunu düşününüz.

Hafıza ile ilgili sorun yaşıyorsanız; “Şimdi yap ve hemen not et” kuralını benimseyiniz. Notlarınızı herhangi bir kâğıda değil, ajandanıza yazınız ve devamlı yanınızda bulundurunuz. Gün içinde ajandanızı sık sık kontrol etme alışkanlığı geliştiriniz. Yapacağınız telefon konuşmalarını, toplantı için ayırmanız gereken zamanı hatırlatmak için cep telefonunuza alarm kurunuz.

Çok çabuk sıkılma sorununuz varsa; sıkıldığınız şeyleri günün enerjik olduğu anlarında yapınız, yorulduğunuz anlara ertelemeyiniz.

Ayrıca, sürekli yaptığınız ve her seferinde dikkatinizin dağıldığı işlerle ilgili saçma sapan espriler üretin. Aklınızda kalacak ilginç kodlar halinde beyninize kaydedin. Ruhsal gerginlik, sıkıntı, stres ve üzüntü, depresif haller dikkat dağınıklığına yol açar. Dikkatinizi dağıtacak stres faktörlerinden uzaklaşabilmek için psikolojik destek alınması çok iyi olur.

Hayırlı, sağlıklı günler duasıyla Allah’a (c.c.) emanet olunuz.