Afganistan’da olmalı mıyız?
ABD, Eylül ayına kadar tüm askerlerini Afganistan’dan çekiyor. Yirmi yıl önce hem Usame Bin Ladin hem de Taliban’ı yok etmek için girdiği ülkede Ladin’i öldürdü ve fakat Taliban’la baş edemedi. Amerika pragmatik bir ülke olduğu için zorlandığı yerde bırakır ve düşman olarak yaftaladığı güçle barışır. Bunu Vietnam’da yaptı ve şimdi de Afganistan’da yapıyor.
Ancak ABD çıkarken geride bir NATO kuvveti bırakmak istiyor ve Türkiye gönüllü olarak NATO adına Kabil havaalanının kontrolünü elinde tutmak istiyor. Havaalanı önemli çünkü Afganistan’ın dışa açılan en önemli kapısı. Böyle bir kapıyı koruyan Türkiye de olsa neticede kontrol eden hâlâ NATO olmuş oluyor. Dolayısıyla Taliban’a göre NATO çekilmiş olmuyor. Yine Taliban’a göre Türkiye NATO’nun taşeronluğunu yapıyor.
Türkiye aslında Afganistan’ın işgalinden bu yana ülkede faaliyet gösteriyor. Ancak hiçbir zaman Taliban’a karşı savaşmayıp park, okul, yol vb. işlerin yapımıyla ilgilendi. Bu yüzden de Taliban’ın nefretini kazanmadı ve hedef olmadı. Ancak Amerika’nın çekilmesiyle birlikte durum değişecek gibi görünüyor. Amerika çekilir çekilmez tüm Afganistan Taliban’ın kontrolüne geçecektir. Hatta şu sıralar merkezi hükümete bağlı askerler yoğun bir şekilde Taliban’a teslim oluyorlar.
Hal böyleyken Taliban Afganistan’ında dikkatli olmak gerekiyor. Türkiye’nin iyi niyetinden şüphe yok. Türk askeri bulunduğu her ülkeye barış ve fayda getirmiştir. Hükümetimiz mutlaka kendi ülkesinin ve oradaki Türkler dahil Afgan halkının çıkarlarını düşünüyordur. Ancak öyle görünüyor ki Taliban Türkiye’nin Kabil havaalanına talip oluşunu farklı ve düşmanca yorumluyor. Başka bir deyişle, ülkenin her karışını ele geçiren Taliban, havaalanını da NATO’dan istiyor ve Türkiye’nin ısrarcılığını kendine yapılmış bir tavır olarak görüyor.
Eğer Taliban rıza göstermemesine rağmen havaalanının kontrolü Türkiye’ye geçerse çatışma yaşanabilir ve Kabil’den şehitler gelebilir. Havaalanı için kayıp vermeye değmeyeceğini söylemeye gerek yok. Eğer bilmediğimiz daha stratejik sebepler ve çıkarlar varsa oradaki Türk varlığı anlaşılabilir ama varlık sebebi mutlaka izah edilmelidir. Öte yandan; kalmak isteme sebebi ne olursa olsun orada varlık göstermenin başka yolları da var.
Örneğin Türkiye NATO gömleğini çıkararak Afganistan’da kalıcı hale gelebilir. Mevcut durumda Türkiye veya İngiltere’nin orada bulunmasının arasında bir fark yoktur. Aslında Pakistan’la birlikte hareket etme fikri gayet akıllıcadır. Çünkü Taliban Pakistan’la iyi ilişkilere sahip ve bu ilişkiler hep iyi olacaktır. Amerika’nın ya da NATO’nun kal demesiyle Pakistan’ın kal demesi aynı şey değildir. Mevcut durumda Pakistan, NATO destekli Türkiye’nin Kabil havaalanını işletmesine müsaade eder mi, orası tartışılır. En iyi ihtimalle Taliban’ı ikna edemediklerini söyleyip aradan çekilirler.
Bir öneri olarak Amerika’nın çekilmesinden sonra en az bir yıl beklenmesi doğru olacaktır. Afganistan sert bir iç savaşa giriyor ve yüksek ihtimalle Taliban tüm rakiplerini ezecektir. Orada bir otorite kurulunca yeniden harekete geçilir ve ilgili otorite (Taliban) ile işbirliğine gidilir. Türkiye’nin samimi olduğunun anlaşılması için de Pakistan’ın referansı alınır. Ola ki Amerika’ya uyulur ve fakat Taliban’ın itirazı ihmal edilirse iyi bir sonuç alınma ihtimali düşüktür. Dahası, Taliban’la da karşı karşıya gelinir ki bu Türkiye için iyi olmaz.
Türkiye Afganistan’da bulunmak istiyorsa Amerika’dan önce Taliban ile konuşmalı. Böyle radikal bir grupla görüşmekle nasıl bir sonuç alınır bilinmez ama neticede Afganistan’ın yeni sahibi onlar ve bu saatten sonra ne Sovyetlerin ne de Amerika’nın tutunamadığı bir ülkeyle kimse bir daha uğraşmak istemez.
