Türkmenistan çok önemli
Yazı Türkmenistan yolunda yazıldı. Bugün muhtemelen bu yazıyı okuduğunuz saatlerde Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ve beraberindeki heyet resmi temaslarına başlamış olacak. İçinden geçtiğimiz ve son derecede kırılgan sayılabilecek süreç içinde Türkiye ile Türkmenistan arasında atılabilecek her türlü adımı çok önemsiyorum.
•
Türkmenistan, Türk işadamlarının sınırlarımız dışında en fazla iş yaptığı yer olarak ilk sırada.. Şirketlerimizin Türkmenistan’da üstlendiği projelerin toplam değeri 40 milyar doların üzerinde. Ticaret hacmimiz ise 2,5 milyar dolar seviyesinde. Doğrudan Türk yatırımlarının toplam büyüklüğü ise 500 milyar dolara yaklaşmış durumda. 600 bilinen Türk firması halen Türmenistan’da çalışıyor. Bu rakamlar hiç de azımsanmayacak ölçüde. Hemen her gün, bir işadamımız daha Türkmenistan’da yeni bir projeye başlıyor. Bunlar önemli.. Ama Türkmenistan’la Türkiye’yi birbirine yaklaştıran iki başka konu daha var ki, işte bu sahiden suyun akışını değiştirecek...Enerji ve ulaştırma.
•
Bugün yapılan görüşmelerden çıkan sonuçları da bu sütunda yazacağım. Ama başlarken bir giriş olması bakımından bir kaç meseleyi hatırlatmış olalım. Türkiye, bir devlet politikası olarak Türkmenistan’la ilişkilere stratejik düzeyde önem atfediyor. Hem enerji, hem de ulaştırma alanındaki planlamalar ve ortak vizyon için bunu söyleyebiliriz.. Öncelik hiç kuşkusuz ki Türkmen gazının, topraklarımız üzerinden geçerek Avrupa’ya ulaştırılması.. Bu gerek Avrupa için gaz arzında çeşitlilik oluşturması bakımından önemli, gerekse transit hat üzerinde olacağı için bizim açımızdan.. Türkmenistan için önemli değil mi? Elbette her üretici malını yeni pazarlara sunmak ister. Ama Avrupa’nın daha ucuz gaza yönelik ilgisiyle Türkmenistan’ın Avrupa’ya gaz satma konusundaki hevesini karşılaştırdığımız zaman, Türkmenistan, “olmasa da olur” derse çok haksız sayılmaz.. Niye? Arz edelim. Türkmenistan’ın Çin ile 65 milyar metreküplük bir gaz anlaşması zaten var. Rusya yine Türkmen Gazı için süren bir pazar. Gündeminde hali hazırda Afganistan-Pakistan üzerinden Hindistan’a ulaşacak bir boru hattı projesi devam ediyor (TAPI).. Ki; TAPI, Amerika Birleşik Devletleri tarafından da dikkatle ve yakından izleniyor.. Tablo bu..
•
Gelelim gazın nakline.. Konu yeni değil. Yılların bitmeyen senfonisi. Pek çok farklı parametreyle birlikte değerlendiriliyor. Hazar’ın statüsünden Türkiye-İran ilişkilerine kadar diplomatik bakımdan tartışmalı çok sayıda değişken var masada. En çok üzerinde durulan ise ‘kim Türkmenistan’dan gaz istiyorsa onlar bir araya gelip bir boru hattı için masaya oturabilirler’ tezi.. Ki; onlar otururlarsa masanın etrafına, bize ‘sorun’ gibi görünen pek çok konuda çok hızla ilerleyebilirler.. Dedik ya, hem arz çeşitliliği, hem de maliyetlerin düşük olması nedeniyle Avrupa ilgileniyor bu gazla. O vakit bir şeyler yapması da beklenir. Ancak bugün hiç bu alternatif önerilere bakılmaksızın başka ve daha pratik bir yol olup olmadığı değerlendirilecek.. En belirgin olanı ise TANAP.. Türkiye’nin TANAP ve ona entegre edilecek olan TAP ile birlikte Türkmen gazının Avrupa’ya açılabileceğine dair bir görüşü var bilinen. Bunu taraflarla da paylaştı. Geçen sene TANAP için bu ülkeden 5 milyar metreküp gaz istedik. Bugün bu konu yinelenebilir. Ama Azerbaycan’ın, kendi gazı dururken Türkmen gazının satışına aracılık etmek isteyip istemeyeceği bilinmiyor. Konuyu yakından takip eden uzmanlar, Azerbaycan’ın, ancak üretiminin düşmeye başlamasıyla Türkmen gazının satışına başlayabileceği yorumunu yapıyor. Bu da en azından 20 yıl sonra demek.. Sahiden böyle mi olacağını şüphesiz bu tarihi önemdeki gezinin sonunda anlayacağız.
•
İki cümleyle hayati öneme haiz ulaştırma bakımından önemini de yazalım bu seyahatin ki, o ayağı eksik kalmasın. Biliyorsunuz özellikle Marmaray ile birlikte Londra’dan Çin’e demiryolu üzerinden gitmek gibi tarihi bir adımın en önemli ayağını attık. Marmaray’ı, Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu projesiyle birlikte düşünün.. Bu hatta Orta Koridordan Türkmenistan’ın da bağlanmasıyla birlikte çok önemli bir hattın oluşması sağlanacak... Bu proje gerçekleştiğinde Avrupa ile Orta Asya üzerindeki yük taşımacılığının büyük ölçüde demiryoluna kayması ve bunun firmaların yeni pazarlara açılmasına dönük katkısı tartışılmaz.. Kalın sağlıcakla.