Savaşın gölgesinde Türkiye'yi derinden etkileyecek üç kritik risk açığa çıktı

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırıların ardından hem küresel ekonomi hem de jeopolitik dengelerde sert kırılmalar yaşanıyor. Analizler ise mevcut boru hattı kapasitesinin Hürmüz üzerinden gerçekleşen devasa enerji akışını telafi etmekten uzak olduğunu gösteriyor. Suudi Arabistan’ın doğudan batıya uzanan ve Kızıldeniz’e çıkış sağlayan boru hattı günlük yaklaşık 5-6 milyon varil taşıma kapasitesine sahip olsa da bu hat, Hürmüz’den geçen toplam hacmin yalnızca sınırlı bir bölümünü karşılayabiliyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nin Umman Körfezi’ne uzanan hat ise günlük yaklaşık 1,5 milyon varillik kapasitesiyle bölgesel bir rahatlama sağlasa da küresel arz açığını kapatabilecek ölçekte olmadığına dikkat çekiliyor. Irak, Kuveyt ve Katar gibi kritik üreticiler açısından Hürmüz’e alternatif olabilecek etkin bir petrol ve LNG ihracat rotasının bulunmaması krizin yapısal bir kırılmaya dönüşme riskini artırıyor.

Enerji akışındaki kırılmanın, en sert etkisi ise Asya’da görülüyor. Hürmüz’den geçen petrolün yaklaşık yüzde 84’ünün yöneldiği Asya pazarında Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore toplam akışın yüzde 69’unu oluşturuyor. İran’dan sağlanan görece ucuz petrol akışının kesilmesi, Pekin’i alternatif arayışlara iterken; Rusya’ya olan bağımlılığın artma ihtimali de dikkat çekilen başlıklar arasında yer alıyor.

Avrupa cephesinde ise farklı ama en az Asya kadar ağır bir sıkışma yaşanıyor. 2022 sonrası Rus gazından çıkış stratejisini hızlandıran Avrupa, bu süreçte Katar LNG’sine yönelmişti. Ancak Hürmüz hattındaki aksama nedeniyle Katar’ın ihracat kapasitesinin yaklaşık yüzde 17’sinin devre dışı kalması, Avrupa’nın kurduğu yeni enerji denkleminde ciddi bir gedik açmış durumda. 2026 başında Avrupa’nın gaz depoları 46 milyar metreküp seviyesine gerilerken, bu rakam 2025’te 60 milyar metreküp, 2024’te ise 77 milyar metreküp olarak kayda geçmişti.

Bu tablo Avrupa’yı yeniden ABD LNG’sine yöneltirken, “stratejik özerklik” tartışmalarını da alevlendiriyor. Yapılan analizlerde ABD'nin yüksek üretim kapasitesi ve stratejik rezervleri sayesinde bu süreçte avantaj sağladığı, benzer şekilde Rusya'nın da hem Avrupa hem de Asya üzerindeki enerji etkisini artırma fırsatı yakaladığı belirtiliyor.

Savaş nedeniyle enerji hattının yanı sıra deniz ticareti cephesinde de eş zamanlı bir sarsıntı yaşanıyor. Küresel deniz jeopolitiğinde yeni fay hatlarının oluştuğuna dikkat çeken uzmanlar, Panama hattında yaşanan gelişmelerin bu kırılmayı daha da derinleştirdiğini ortaya koyuyor. Panama Yüksek Mahkemesi’nin Çinli CK Hutchison’a ait Balboa ve Cristóbal terminallerinin lisansını iptal etmesi ve ardından bu işletmelerin farklı küresel operatörlere devredilmesi, ABD-Çin rekabetinin limanlar üzerinden yürütülen yeni bir evreye girdiği şeklinde yorumlanıyor. Bu gelişmenin ardından Çin’in kısa sürede 70’ten fazla Panama bandıralı gemiyi alıkoyması ise krizin yeni bir boyut kazandığı şeklinde değerlendiriliyor.

Öte yandan Türkiye cephesinde ise tablonun çok katmanlı risk ve denge içerdiği vurgulanıyor. Özellikle “sahte bayrak” operasyonları üzerinden Türkiye’nin İran’a karşı pozisyon almaya zorlanabileceği senaryolar, güvenlik çevrelerinde dikkatle izleniyor. Türkiye açısından enerji tarafında ise daha dengeli bir görünüm söz konusu. Türkiye’nin günlük doğalgaz tüketimi yaklaşık 200 milyon metreküp seviyesinde bulunurken, İran’dan gelen gaz en yüksek dönemlerde bile yaklaşık 10 milyon metreküp ile toplamın yalnızca yüzde 1,7’sini oluşturuyor. Depolama tarafında kapasitenin 4,2 milyar metreküpe ulaşması ve günlük geri basma kapasitesinin 100 milyon metreküp seviyesinde olması, kısa vadede olası bir arz şokunun yönetilebilir olduğunu gösteriyor.

Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz, İran-ABD-İsrail hattında başlayan savaşın, ABD-Çin rekabetinin yeni bir cepheye taşınması anlamına geldiğini belirtirken, Panama Kanalı çevresinde yaşanan gelişmeleri ise bu rekabetin en kritik yansımalarından biri olduğunu vurguluyor.

Öte yandan ürkiye’yi bekleyen riskler ise enerji maliyetleri, dış ticaret kapasitesi ve enflasyon üçgeninde belirginleşiyor. Jeopolitik Analist Dr. Ahmet Uslu ise enerji maliyetlerindeki her yükselişin, enflasyon üzerinden hem üretimi hem de hane halkı harcamalarını baskıladığını belirtirken, "Bu durum aynı zamanda enerji dönüşümünün kaçınılmaz olduğunu ortaya seriyor. Fosil yakıtlara dayalı ulaşım sistemlerinin maliyet avantajı hızla erirken, elektrikli ve alternatif enerji kaynaklarının rekabet gücü her geçen gün daha görünür hale geliyor" diyor.

"Ortaya çıkan büyük resim net" diyen Dr. Uslu, "Ortadoğu’da başlayan bu savaş artık bölgesel bir kriz değil. Enerji akışlarını, deniz ticaretini ve küresel güç rekabetini aynı anda etkileyen çok katmanlı bir sistem kırılması yaşanıyor" ifadesini kullanıyor.

KAYNAK: HABER GLOBAL