• İSTANBUL
  • İMSAK
    00:00
    GÜNEŞ
    00:00
    ÖĞLE
    00:00
    İKİNDİ
    00:00
    AKŞAM
    00:00
    YATSI
    00:00
  • 0.0
  • 0.0
  • 0.0
Ayhan Demir
Ayhan Demir
TÜM YAZILARI
31 Temmuz 2019

Küçük ülke, büyük dertler

Çocukluk ve gençlik, güzeldir. Bu yaşlarda merak, heves, şaşkınlık, hayret zirvededir. Çocukluktan gelen neşe ve sevinç, gençlikten kaynaklanan yaşama heyecanı, yüksek tutku ve coşku. Hayaller, umutlar, acemilikler.

Çocukken ve gençken, birçok şey kolaydır veya öyle görünür. Meselenin derinlikleri anlaşılmaz. 

Kusursuzluk ve hatasızlık insana göre değildir, yakışmaz. Coşku ve hırsla, hatalar yapabilir. Herkes yapar.

Tecrübe sahibi olmak kolay değildir. Belki de dünyanın en pahalı ve en eşsiz şeyidir. Denenir, hata yapılır ve doğrusu öğrenilir. 

Buradan şuraya geçeceğim: İnsan ömründeki yüz yıl, devletler için sadece birkaç yıla tekabül eder. Kosova gibi özgürlüğünün yirminci, bağımsızlığının on birinci yaşında olan bir devlet için bunun karşılığı emekleme, çocukluk veya gençlik yıllarıdır.

Kosova’nın sağlıktan eğitime, ekonomiden adalete varıncaya kadar birçok alanda ve konuda sorunları var. Hayatın her alanına dair karar mekanizmasını işleten siyaseti de unutmayalım. Orada da sorunlar var. Belki de en büyük ve çetrefilli olanları. 

Bunlardan bir tanesi: Ramush Haradinay, iki yıldır yürüttüğü, Kosova Başbakanlığı görevinden istifa etti. Merkezi Lahey’de olan Uluslararası Savaş Suçları Kosova Özel Mahkemesi tarafından şüpheli olarak davet edilmesini gerekçe olarak gösterdi. 

Haradinay, istifa kararını Anayasa Mahkemesine taşıdı. Görevinin yorumlanmasını ve hükümet yetkilerinin tanımlanmasını istiyor. 

Bu arada iktidar ve muhalefet partileri erken genel seçim kararı alınmasını talep ediyor. Herkesin, seçim tarihinin belirlemesi için harekete geçmesini beklediği, Cumhurbaşkanı Hashim Thaci ise sessizliğini koruyor.

Kosova halkı ve ekonomi cephesinin deneyimli isimleri, istifa kararının işletmelerin çalışmasına ve yabancı yatırımlara olumsuz etkisi olacağından tedirginlik duyuyorlar. Ülkenin ekonomik parametreleri bu endişelerin hiç de yersiz olmadığını gösteriyor.

Kosova Merkez Bankası verilerine göre, 2017’de 287 milyon Euro değerinde bulunan yabancı yatırımların miktarı, 2018 yılında 213 milyon Euro’ya geriledi. Yaşanan siyasi kriz, 2019 yılı için, bu değeri daha da düşürebilir.

2019 yılı bütçesinde yer alan bilgilere dayanarak, bu yıl için planlanan gelirler 1 milyar 949 milyon Euro ve giderler ise 2 milyar 378 milyon Euro. Yani, 429 milyon Euro bütçe açığı var. 

2018 yılındaki cari açığı, Gayri Safi Milli Hasıla’nın yüzde 8,3’üne denk geliyordu. 2019 yılında bu oranın yüzde 10,5’e çıkması bekleniyor. 

Makro ekonomiden, mikro ekonomiye geçelim.

Kosova’da enflasyon oranı çok düşük olmasına rağmen işsizliğin rekor düzeyde bulunuyor. Bu sebeple Kosova, Dünya Sefalet Endeksi’nde dokuzuncu sırada yer alıyor.

Dünya Bankası Kosova Ofisi, bu ülkede 2018 yılında işsiz sayısının 17 bin arttığını duyurdu. Viyana Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Enstitüsü tarafından hazırlanan “Batı Balkanlar’da 2019’da İş Piyasası Trendeleri” adlı raporda, Kosova’daki işsizlik oranının yüzde 29 olduğu açıklandı. Genç işsizlerde bu oran yüzde 50’nin üzerinde. 

Yüksek işsizlik sebebiyle insanlar Kosova’yı terk etmek istiyor. Ülkenin en büyük güvencesi olan gençlerin, bir başka ülkede iş bulabilme umuduyla, ülkeyi terk etmesi tehlikesiyle karşı karşıya bırakıyor. Almanya, İsviçre, Avusturya, İtalya ve Avrupa’nın diğer ülkelerinde çalışan 700 bin Kosovalı var.

Kosova Merkez Bankası’nın verilerine göre, diasporanın ülkeye gelir katkısı 1 milyar Euro. Her yıl yaklaşık 700 milyon Euro, banka ve diğer finans kuruluşlar aracılığıyla Kosova’daki adreslere gönderiliyor. Memleketlerini ziyaret edenlerin harcadıkları miktarın ise 300 milyon Euro olduğu tahmin ediliyor.

İş bulabilen şanlı azınlık ise düşük sayılabilecek bir maaşa talim ediyor. Kosova İşletmeler Birliği, ülkedeki ortalama aylık maaşın 505 Euro olduğunu açıkladı. Buna karşılık asgari ücret 200-250 Euro seviyesinde seyrediyor.

Kosova’da, gelirler ne kadar düşükse, giderler o kadar yüksek. Mart 2019’da elektrik faturalarına yüzde 50 zam yapıldı. Bir megavat enerji 60 Euro’dan 90 Euro’ya çıkarıldı. 

Bu kadar rakam yeter. Artık toparlayalım. 

Dünyanın en eski soru ve sorularından biri: “Ne olacak bu gençliğin hali?” 

Merak etmeyin, bu soruyu tekrarlamayacağım, “gençlik elden gidiyor” çığlığı atanlardan olmayacağım.

Söyleyeceğim, meşhur bir türkünün şu sözleri olacak: “Sevdiğim geçiyor gençlik çağları.”

Daha açık söyleyelim: Zaman çabuk geçer. Gençlik, gençlikte kalır. Buna karşılık, yaptıklarımız bizimle beraber gelir. Gençken, zaman ve insan, daha bir bereketli olur. Gençlik geçmeden, bal arısı gibi, tırtıl gibi çalışılmalıdır. 

 

WhatsApp İhbar Hattı

+90 (553) 313 94 23