Kurban Bayramı çocuklara anlatılmalı... Görsün, alışsın demek yerine bu cümleleri söyleyin

Kurban Bayramı yaklaşırken ebeveynlerin en çok düştüğü "Görsün, alışsın" hatası, çocuklarda derin psikolojik yaralara ve et yemeyi reddetme gibi tepkilere yol açabiliyor. Merve Kantarcı Çulha'nın sorularını yanıtlayan Klinik Psikolog Pelin Ankay Kudu, Kurban Bayramı'nın çocuklara korkutmadan anlatılmasının yollarını, yaş sınırlarını ve et yemeyen çocuklara karşı sergilenmesi gereken doğru ebeveyn tutumlarını açıkladı.

Merve Kantarcı Çulha sordu; Klinik Psikolog Pelin Ankay Kudu, çocukları bayramın travmatik etkilerinden koruyacak, ebeveynlere rehber niteliğindeki altın değerindeki uyarıları ve şefkatli yaklaşım metotlarını anlattı.

Kurban Bayramı'nı gelişim çağındaki çocuğa, onu korkutmadan, onun dilinden nasıl anlatmalıyız? Kurban Bayramı'nın özünde yer alan paylaşma, yardımlaşma ve dayanışma gibi kavramları çocuklara anlatırken en önemli nokta, onların gelişim düzeyine uygun bir dil kullanabilmektir. Çünkü çocuklar özellikle küçük yaşlarda soyut kavramları yetişkinler gibi anlamlandırmaz; daha çok gördükleri davranışlar ve hissettikleri duygular üzerinden öğrenirler.

Okul öncesi dönemdeki çocuklar için bayramı daha somut bir yerden anlatmak gerekir. Örneğin; 'Bayramda insanlar birbirine yardım eder', 'Sevdiklerimizi ziyaret ederiz', 'Paylaşmak insanları mutlu eder' gibi kısa ve sade cümleler çocuk için daha anlaşılırdır. Bu yaş grubunda uzun dini açıklamalardan ya da korku yaratabilecek ifadelerden kaçınmak önemlidir. Özellikle kurban kesimiyle ilgili süreç anlatılırken çocuğun yaşını ve duygusal hassasiyetini göz önünde bulundurmak gerekir. Küçük çocuklar ölüm kavramını yetişkinler gibi değerlendiremez. Bu nedenle yoğun kesim görüntüleri, kan ya da sert anlatımlar bazı çocuklarda korku ve kaygı yaratabilir.

Çocuk 'Neden kurban kesiliyor?' diye sorduğunda aileler daha sade bir çerçeve çizebilir. 'İnsanlar bayramda paylaşmak ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmek için kurban verirler' gibi kısa bir açıklama çoğu zaman yeterlidir. Okul çağındaki çocuklar ise olayların sosyal ve kültürel boyutunu daha iyi anlamaya başlar. Bu dönemde paylaşmanın, dayanışmanın ve ihtiyaç sahiplerini gözetmenin neden önemli olduğu konuşulabilir. Ancak burada da önemli olan çocuğun soru sormasına alan açmak ve verdiği duygusal tepkileri küçümsememektir. Aslında çocuklar bayramın anlamını en çok anlatılanlardan değil, aile içinde gördükleri ilişkilerden öğrenirler. Evdeki paylaşım dili, yardımlaşma biçimi ve kurulan duygusal güven ortamı çocuğun zihninde bayramın gerçek anlamını oluşturur.

Çocukların bilişsel ve duygusal gelişim süreçleri göz önünde bulundurulduğunda kaç yaşından küçük çocukların kurban kesim alanlarından, kan ve kesim görsellerinden tamamen uzak tutulması gerekir? Özellikle 0–6 yaş grubundaki çocukların kurban kesim alanlarından ve yoğun kesim görüntülerinden uzak tutulmasını öneriyoruz. Çünkü bu yaş dönemindeki çocuklar olayları yetişkinler gibi değerlendiremez. Biz yetişkinler kurbanın dini ve kültürel anlamını biliyoruz ancak küçük çocuk gördüğü durumu daha somut ve duygusal bir yerden algılar. Özellikle kan görmek, hayvanın acı çektiğini düşünmek ya da ölümle bu şekilde karşılaşmak çocuklarda korku ve kaygı yaratabiliyor.

Her çocuk aynı tepkiyi vermese de bazı çocuklarda gece korkuları, uyku problemleri, huzursuzluk, yalnız kalmak istememe ya da sürekli aynı konuyu sorma gibi tepkiler görebiliyoruz. Özellikle hassas yapıda çocuklar bu görüntülerden daha fazla etkilenebiliyor. Burada ailelerin dikkat etmesi gereken nokta, çocuğu zorla bu sürecin içine sokmamak. Kesim alanında "Görsün, alışsın" yaklaşımı doğru mu? 'Görsün alışsın' yaklaşımı doğru değildir. Çünkü çocuk psikolojisinde önemli olan yalnızca çocuğun ne gördüğü değil, o gördüğü şeyi nasıl anlamlandırdığı ve kendini ne kadar güvende hissettiğidir. Okul çağındaki çocuklar yaş ilerledikçe olayın dini ve sosyal boyutunu daha iyi anlamaya başlar. Ancak bu yaş grubunda da çocuğun bireysel hazır oluşunu dikkate almak gerekir. Her çocuk aynı duygusal dayanıklılığa sahip değildir.