THY - TR Çıkışlı DAB

UNESCO nedir? Ne zaman kuruldu?

United Nations Educational Scientific and Cultural Organization’ın kısaltması olan UNESCO, dilimize Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu şeklinde geçmiştir. Amacı, milletler arasında eğitim, bilim, kültür alanlarında işbirliğini gerçekleştirip, yakınlaşmayı sağlamaktır.

UNESCO NE ZAMAN KURULDU?

Birleşmiş Milletler teşkilatına bağlı bir kuruluş olan UNESCO, II. Dünya Savaşı’ndan sonra 1946 yılında kuruldu. Sözleşmesi 1945’in Kasım ayında Londra’da 44 ülkenin temsilcilerinin katıldığı bir toplantıda imzalandı.

Türkiye UNESCO sözleşmesini imzalayan ilk 22 devlet arasındaki 10'uncu devlet olmuştur. 195 üye devleti ve 10 ortak üye devleti bulunan UNESCO, Türkiye tarafından 20 Mayıs 1946’da 4895 sayılı kanunla onandıktan sonra ise UNESCO Türkiye Milli Komisyonu 25 Ağustos 1949 tarihinde faaliyete geçmiştir. Merkezi Paris’te bulunan kuruluş, yıllardır eğitim, bilim ve kültür alanında farklı çalışmalar yapmaktadır.

Okuma yazma bilmeyenlerin sayısının azaltılması, okul ve kütüphanelere yardım edilmesi, gelişmemiş ülkeler için kültürel etkinlikler düzenlenmesi, UNESCO’nun çalışmalarına örnek olarak gösterilebilir.

Teşkilat çalışmalarını Birleşmiş Milletler’e rapor etmesi dışında organları, bütçesi ve diğer statüleri bakımından tamamen bağımsızdır. Her BM üyesi devlet, UNESCO’nun üyesi olabilme hakkına sahiptir. Yapı olarak BM’ye paralellik gösteren kuruluşun üç organı bulunmaktadır. Bunlar Genel Konferans, Yürütme Kurulu ve Sekreterlik’tir.

Genel Konferans: 195 üye devletin temsilcilerinden oluşan Genel Konferans, 1946 – 1953 yılları arasında her sene toplanmış, 1954’ten sonra ise 2 yılda bir toplanmaya başlamıştır. Toplantılarına üye devletler katıldığı halde üye olmayan devletler, hükümetler arası kurumlar ve sivil toplum kuruluşları da Genel Konferans’a gözlemci olarak izleyebilmektedir. Kuruluşun politikalarını ve temel çalışma planını belirleyen Genel Konferans, aynı zamanda UNESCO’nun en yetkili organı konumundadır. Ayrıca Yürütme Kurulu Üyeleri ile Genel Direktörü seçme hakkı da Genel Konferans’tadır.

Yürütme Kurulu: UNESCO’nun genel yönetimini üstlenen Yürütme Kurulu, Genel Konferans’ın çalışmalarını hazırlamakta ve uygulamaları takip etmektedir. Genel Konferans tarafından seçilen ve görev süreleri 4 yıl olan 58 üyeden oluşan Yürütme Kurulu, yılda 2 kez toplanmaktadır. UNESCO’nun bu organında Türkiye adına görev yapan temsilciler arasında mason olduğu bilinen Reşat Nuri Güntekin, Ahmet Kutsi Tecer ve Prof. Dr. Bedrettin Tuncel gibi isimler yer almıştır.

Sekreterlik: Genel Konferans tarafından 6 yıl için seçilen bir Genel Direktör'ün yönetimi altında çalışan UNESCO Sekreterliği, eğitim, bilim, kültür ve iletişim bölümlerine ayrılmıştır.
Sekreterliğin başlıca görevi, iki yıllık UNESCO programlarının uygulanması için gerekli bütün teknik çalışmaları yapmak, tedbirleri almaktır.

Julian Huxley (1946-1948)

Jaima Torres Bodes (1948-1952)

John Taylor (1952-1952)

Luther Evans (1953-1958)

Vittorino Veronese (1958-1961)

Rene Maheu (1962-1974 vekaleten 1961)

Amadou Mahtar M'Bow (1974-1987)

Federico Mayor (1987-1999)

Koichiro Matsuura (1999-2009)

Irına Bokova (2009-2017)

Audrey Azoulay (2017-)

UNESCO'NUN KURULUŞ AMACI VE GÖREVLERİ NELERDİR?

UNESCO’nun kuruluş amacı, eğitim, bilim ve kültür alanında uluslararası işbirliği sağlayarak dünya barışına katkıda bulunmaktır. İnsanlar arasında dil, din, ırk ve cinsiyet farkı gözetmeden insan hak ve özgürlüklerine saygıyı temel ilke olarak benimseyen UNESCO, üye devletlerinde bulunan komisyonları aracılığıyla çeşitli çalışmalar yapar. Bu görevleri bilim, kültür ve eğitim alanlarında olup, en önemlilerinden bir tanesi üye ülkelerde bulunan tarihi eserleri, yapıları dünya mirası kabul ederek koruma altına almasıdır.

UNESCO TARAFINDAN DÜNYA MİRASI LİSTESİNE ALINMIŞ TÜRKİYE'DEKİ YERLER

UNESCO tarafından Dünya Miras listesine alınmış ülkemizdeki yerler şunlardır: İstanbul, Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (Sivas), Hattuşa (Boğazköy) – Hitit Başkenti (Çorum), Nemrut Dağı (Adıyaman – Kahta), Xanthos-Letoon (Antalya – Muğla), Safranbolu Şehri (Karabük), Troya Antik Kenti (Çanakkale), Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi (Edirne), Çatalhöyük Neolitik Kenti (Konya), Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı (İzmir), Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğunun Doğuşu (Bursa), Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri, Efes (İzmir), Ani Arkeolojik Alanı (Kars), Göreme Milli Parkı ve Kapadokya (Nevşehir) ve Pamukkale-Hierapolis (Denizli)

UNESCO'NUN FAALİYETLERİ NELERDİR?

Dünyada okur yazar oranını yükseltmek, ülkelerin eğitim düzeylerini düzenlemek, uluslararası barışı sağlamak, temel ve teknik eğitimde görev alacak öğretmenleri yetiştirmek, önemli sanat olaylarını desteklemek, tiyatro, sinema televizyon ve basın gibi sanatla ilgili iletişim araçlarının gelişmesi amacıyla araştırmalara yardım etmek UNESCO'nun başlıca faaliyetleridir.