THY - Orta Avrupa Eylül

Cumhuriyet ne demektir?

Cumhuriyet halkın kendisini yönetenleri seçebildiği bir devlet yönetim sistemidir. Bu sayede nesilden nesle aktarılan monarşik iktidarlar ve mutlak egemenliğe sahip olan oligarşik yönetimleri ortadan kaldırılmıştır.

Devleti yönetim şekillerinden birisi olan Cumhuriyet sisteminde iktidarlar bir kişi veya hanedanın elinde değildir. Bu sistemde toplum olarak bir arada bulunan halk kendisini yöneten kişiyi ya da kişileri kendisi tayin eder. Devleti yönetecek olan kişi veya kişiler halkın oyları ile belirli dönemlerde düzenlenen seçimler sayesinde devleti yönetme hakkına sahip olurlar ve halka karşı sorumlulukları bulunur.

Cumhuriyet nedir? Kelime manası olarak bakıldığında kısaca ‘halk yönetimi’ veya ‘halkın kendisini yönetmesi’ anlamlarına gelir ve Arapça kökenli bir kelimedir. Arapçada bir araya gelip topluluk oluşturmaya veya topluma ‘cumhur’ denilir.

Cumhuriyet düşüncesi saltanat sistemi ile idare edilen Osmanlı Devletinde ilk olarak Genç Osmanlılar denilen grup ve Mithat Paşa tarafından 1800’lü yılların sonunda dile getirilmeye başlanmıştır.

Osmanlı’nın yıkılışının ardından ülkemizde Cumhuriyet yönetimi Kurtuluş Savaşı'ndan sonra 29 Ekim 1923'te Mustafa Kemal tarafından ilan edilmiştir. Daha sonradan Türkiye Devletinin bir cumhuriyet olduğu 1924 yılında yapılan anayasaya da eklenmiştir.

Cumhuriyet ve demokrasi iç içe işleyen sistemlerdir ve birbirlerini tamamlayıcı özelliklere sahiptir. Demokrasinin uygulanışı Cumhuriyet yönetimleri sayesinde mümkün olur. Günümüzde Cumhuriyet kavramı çok geniş yönetim şekillerini de içinde barındırır. Örneğin federatif yapıya sahip bazı ülkeler Cumhuriyet olarak kabul edilebilmektedir.

Cumhuriyet sistemlerini genel çerçevede ikiye ayırmak mümkündür. Bazı cumhuriyetlerde Cumhurbaşkanlığı makamının sembolik bir anlamı vardır. Cumhurbaşkanının idare yetkisi yoktur sadece temsil yetkisi bulunur. Ülkenin idaresi halk tarafından seçilen hükümettedir. Bu sisteme sembolik Cumhurbaşkanlığı sistemi denilebilir. Çünkü devleti yöneten Cumhurbaşkanı değil Başbakan ve hükümettir.

Ancak Cumhuriyetin etkin ve tam manasıyla uygulandığı sistemlerde cumhurbaşkanının geniş yetkileri bulunur. Yarı başkanlık sistemleri buna güzel bir örnektir. Bu tür sistemlerde Cumhurbaşkanı genel olarak halk tarafından seçilmektedir. Ülkenin idaresi büyük oranda cumhurbaşkanlığı makamında toplanır.