THY - Orta Avrupa Eylül

Anadolu nasıl fethedildi?

1048'deki Hasankale zaferinden sonra Anadolu'da yayılmaya başlayan Türkmen boyları, 1059'da Sivas ve Malatya'yı ele geçirdiler. 1064 yılında Alp Arslan Kars'ı fethetti. 1067'ye gelindiğinde Kayseri, Niksar ve Konya ele geçirilmişti. Afşin Bey, 1068'de Anadolu'yu boydan boya geçerek, İstanbul Boğazı'na kadar geldi.

Türkmenler Anadolu'nun doğu ve orta kısımlarına yayılmışlarsa da burası henüz onlar için güvenli bir yurt değildi. Çünkü Türkmenler'in düzenli Bizans ordularına karşı savaşacak güçleri yoktu. Bu nedenle Bizans orduları üzerlerine geldiği zaman Kafkaslar'a çekilmek zorunda kalıyorlardı.

Ayrıca Anadolu'nun ele geçirilememiş birçok müstahkem mevki ve kaleleri vardı. Bu bölgelerin yeterli donanıma sahip olmayan Türkmenler tarafından fethedilmesi oldukça zordu. Selçuklu orduları da Türkmenleri himaye için her zaman Anadolu'ya gelemiyordu. 26 Ağustos 1071 tarihinde kazanılan Malazgirt Zaferi bizans ordusunu ve mukavemetini çökertti. Bu savaş sonucunda Anadolu'nun kapıları Türkmenler'e sonuna kadar açıldı.

Malazgirt Zaferi'nden sonra esir Bizans İmparatoru Romanos Diogenes ile Sultan Alp Arslan arasında yapılan anlaşma yeni Bizans imparatoru tarafından bozuldu. Bunun üzerine Alp Arslan, Artuk Bey'i Anadolu'nun fethiyle görevlendirdi. Artuk Bey'in Alp Arslan ölümünden sonra geri çağrılması üzerine onun yerini Tutak Bey aldı.

Ancak asıl başarı Alp Arslan'a karşı taht mücadelesi yaparken öldürülen Kutalmış'ın oğulları sayesinde kazanıldı. Alp Arslan'ın oğulları ve kardeşleri arasındaki taht mücadelesi sırasında İran'da esaret altında bulunan Kutalmış'ın oğulları kaçarak Anadolu'ya geldiler.

Daha önce babalarına ve Alp Arslan'ıneniştesi Elbasan'a bağlı Yabgulu Türkmenleri ile İbrahim Yinal'a bağlı aşiretler de Anadolu'ya gelmişlerdi. Bunlar İran'daki taht mücadelelerinde başarıya ulaşamamış Oğuz Türkleri'ydi. Kutalmışoğlu Süleyman Şah bu Türkmenler'in başına geçti ve kısa sürede Orta Anadolu'dan İznik'e kadar olan bölgeyi ele geçirerek Anadolu Selçuklu Devleti'ni kurdu.

Bu devlet Büyük Selçuklu Devleti'ne bağlı değildi. Ayrıca aralarında düşmanlık da vardı. Alp Arslan'ın oğlu Melikşah, Kutalmışoğlu'nun kurduğu bu devleti ortadan kaldırmak için Bizans ile işbirliği yapmış ancak ölümü üzerine teşebbüsü sonuçsuz kalmıştır.

Öte yandan Türkler, Anadolu'da birtakım beylikler de kurdular. Artuk Bey'in oğulları Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da, Saltuk Bey, Danişmend Gazi ve Mengücek Gazi de Orta ve Doğu Anadolu'da kendi beyliklerini kurarak bu bölgelerin Türkleşmesini sağladılar. Ancak bunların hiçbiri fazla büyüyemedi ve zamanla Anadolu Selçukluları tarafından ilhak edildi.