THY- Euroleague

Nizam-ı Cedid’i savunmak üzere ne tür kitaplar yazıldı?

Nizam-ı Cedid’le getirilmek istenilen yeniliklerin önündeki en büyük engel, asker, ulema ve halkın Avrupai tarzdaki reformlara ''gavur işi'' diyerek karşı çıkmalarıydı. Bu yüzden Nizam-ı Cedid’i savunmak için dönemin önde gelen aydınları birçok kitap ve risale yazdılar. Özellikle askeri eğitim sisteminde yapılan değişikliklerin İslama uygun olduğunun üzerinde duruldu. Örneğin Dihkanizade Ubeydullah Kuşmanî, Zebire-i Kuşmani fi Ta’rif Nizâmı İlhâmî ve Fezleke-i Nasîhât-ı Kuşmânî isimli eserlerinde savaş ilmini öğrenmenin gereğinden bahsetmiş ve Nizâm-ı Cedid’i tenkit edenlere ayet ve hadislerle cevap vermiştir.

Eserlerinde eğitimsiz askerin işe yaramayacağı konusunun üzerinde durulmakta, askerlerin elbiselerinin ve trampet vs. gibi aletlerin kullanılmasının caiz olduğu belirtilmektedir. Ayrıca yeniçerilerin yanlış yolda oldukları belirtilip, tembelliğin kötülüğü ve ulü’l-emre itaatin farz olduğuna da dikkat çekilmekte, önceki İslam devletlerinden örnekler verilmektedir. Yeniçeriler ağır bir dille eleştirilip, onlara nasihatler verilmiştir. Kuşmanî, korkusuzca bir üslup kullanmış, bol miktarda ayet ve hadis zikrederek kitabına
dinî bir kimlik kazandırmıştır.

III. Selim aleyhtarları özellikle orduda trampet çalınmasının İslamiyet’e aykırı olduğunu iddia ediyorlardı. Kuşmani eserinde bunun doğru olmadığını uzun uzun anlatır. Dönemin önde gelen alimlerinden Münib Efendi de trampet çalınmasının şer’an caiz olduğuna dair bir risale yazdı. Ayrıca başka Nizam-ı Cedid taraftarları da bu hususun dine aykırı olmadığı yönünde yazılar kaleme aldılar. Vak’anüvis Ahmed Vâsıf tarafından kaleme alınan ve Koca Sekbanbaşı Risalesi adıyla bilinen Hülâsatül-Kelâm Fî Reddil-Avam, Nizâm-ı Cedid’i en sert müdafaa eden eserdir.

Nizam-ı Cedid’i Avrupalılar’a tanıtmak için yapılan reformlarla ilgili bilgi veren eserler de yazıldı. Dönemin önde gelen bürokratlarından olan ve Kabakçı ayaklanması sırasında öldürülen Mahmud Raif, Nizâm-ı Cedid’de yapılanları anlatan bir kitap yazdı. Bu eser daha sonra 1798’de Fransızca’ya çevriltilip, basıldı. Yine Mühendis Seyyid Mustafa’nın 1803’te Fransızca olarak basılan kitabında da yapılan yenilikler anlatılarak, bunların gerekliliği üzerinde durulmaktadır.

Reformları anlatmak için yazılan kitapların yanısıra Nizâm-ı Cedid ordusuna yeniçerilerin ve yenilik aleyhtarlarının tepkisini önlemek ve bu arada halkın desteğini kazanabilmek amacıyla halk arasında bir de sözlü propaganda yapıldı. Propaganda için de, herkesin güvenini kazanmış kişiler kullanıldı.

Bunlar kahvelerde yeni askerî düzenin gerekliliğini bir takım hikâyelerle anlatarak Nizâm-ı Cedid propagandası yaptılar. Ayrıca devlet aleyhinde bulunmanın fenalıklarından bahsederek, Osmanlı İmparatorluğu’nun büyüklüğünün geçmişte asker ve halkın alınan kararlara saygı göstermeleri ile sağlanabildiğini anlattılar. Gerek yazılan kitaplar, gerekse propaganda konuşmalarıyla, reform muhalifleri devre dışı bırakılmaya çalışıldı. Ancak bu konuda istenilen başarı sağlanamadı.