THY - TR Çıkışlı Mauritius

Rumeli’deki uç beylerinin Osmanlı tarihindeki rolleri nedir?

Beyliğin esas kuvvetlerini teşkil eden gazilerin lideri Süleyman Paşa’nın idaresindeki Osmanlı Rumelisi, Anadolu karşısında başlı başına bir bölge halini almıştı. Uclar devletin yayılışında birinci derece rol oynadılar. Uç sancakları başlangıçta ırsi ve beylerin idaresi altında merkezi idare karşısında oldukça bağımsız bir haldeydi.

Uc beyleri fethedilen yerleri timar olarak kendi adamlarına dağıtır, komşu devletlerle doğrudan münasebetlere girerlerdi. Sultanlar tarafından tayin edilen beylerbeyiler, Rumeli’deki bütün sancakların üzerinde merkezi otoriteyi temsil etmekteydi. Fakat uc beyleriyle, beylerbeyi arasındaki rekabet, Fatih’e kadar Osmanlı İmparatorluğu’nun iç politikasında daima ağır basan bir faktör oldu. Halil İnalcık bu çekişmeye özellikle dikkat çekmektedir.

Fetret Devri’nde merkezi otorite zayıflayınca Rumeli’de gerçek iktidar, uc beylerinin eline geçmişti. Bu dönemde hükümdar uc beylerinin kimin yanında yer aldığına göre belli oldu. Uc beylerinin aşırı artan nüfuzunu kırmak için II. Murad zamanında eyalet ve sancaklara, sarayda yetişen kişiler tayin edilmeye başlandı. Fatih döneminde bu siyasetin etkin olarak uygulanmasıyla uc beyleri devlet içerisindeki üstün nüfuzlarını kaybettiler.

Merkezin idari ve askeri mekanizmada devşirmelere ağırlık vererek, uc beylerinin nüfuzunu kırmaya çalışması, Rumeli askerlerinin çeşitli ayaklanmalara (Düzmece Mustafa İsyanı, Şeyh Bedreddin İsyanı) destek vermelerine yol açtı.