THY- Noukşot

Budin nasıl düştü?

Kanuni Sultan Süleyman tarafından 1541 yılında fethedilen Budin, Avrupa'nın en önemli merkezlerinden birisiydi. Avusturya ve Almanya’ya bir serhad şehri olan Budin’den akın yapılırdı. Avusturya, Budin’i Osmanlılar’dan almak için 1542, 1598, 1602 ve 1603’te şehri kuşatmış, ancak ele geçirememiş; XVII. yüzyılın başlarından itibaren de Budin’i işgal planlarını unutup, kendi topraklarını korumaya çalışmıştı.

Avusturyalılar, 1683’te II. Viyana Kuşatması bozgunundan sonra Osmanlı İmparatorluğu’nun hakimiyeti altında bulunan Macar topraklarını işgal etmeye başladı. İlk hedefleri Budin’di. Charles de Lorraine komutasındaki Avusturya ordusu, 18 Haziran 1686’da Budin’i kuşattı.

Stratejik bir mevkide olan Budin’in işgal edilmesi, Osmanlı İmparatorluğu’nun elindeki bütün Macar topraklarının kaybı demekti. Ömrünü cephelerde geçirmiş 70 yaşında tecrübeli bir komutan olan Budin Valisi Abdurrahman Abdi Paşa, bu durumun farkında olduğu için direnmeye kararlıydı.

Avusturya ordusu Budin’i kuşattığında, kalede 16 bin Türk askeri vardı. Düşman ordusu tepeleri tuttuğu için dışarıdan Budin’e yardım gelemiyordu. Cephaneliğe isabet eden bir humbara yüzlerce askeri şehid edince müdafaa zayıflamıştı. Budin’in son Osmanlı valisi Abdurrahman Abdi Paşa, Avusturyalılar’a iki buçuk ay direndi ancak sonunda
askerleriyle birlikte şehid düştü.

2 Eylül 1686’da da Budin’deki 145 yıllık Türk hakimiyeti sona ermişti. Macarlar, Abdurrahman Abdi Paşa’nın şehid düştüğü yere bir mezartaşı diktiler ve üzerine ''145 yıllık Türk egemenliğinin son Budin Valisi Abdurrahman Abdi Arnavut Paşa bu yerin yakınında 1686 Eylül ayının 2. günü öğleden sonra yaşamının 70. yılında maktul düştü. Kahraman düşmandı, rahat uyusun!'' yazdılar.

Avusturyalılar, Budin’i işgal ettikten sonra şehirde Müslüman bırakmadıkları gibi, Macarlar’ı da uzun süre Budin’e sokmadılar. Osmanlı döneminde Budin’de 72 cami, 12 medrese, 10 tekke, 9 han, 2 hamam vardı. İşgalden sonra Türk eserlerinin hemen hemen tamamı yok edildi. Budin’in elden çıkmasından sonra Osmanlı hakimiyetindeki diğer Macar toprakları da bir bir elden çıktı. Ancak Osmanlılar için en acı kayıp Budin’di. Budin’le ilgili destanlar yazıldı.

Ötme bülbül ötme yaz bahar oldu

Bülbülün figanı bağrımı deldi

Gül alıp satmanın zamanı geldi

Aldı Nemçe bizim nazlı Budin’i

Çeşmelerden abdest alınmaz oldu

Camilerde namaz kılınmaz oldu

Mamur olan yerler hep harap oldu

Aldı Nemçe bizim nazlı Budin’i

Kıble tarafından üç top atıldı

Perşembe günüydü güneş tutuldu

Cuma günü idi Budin alındı

Aldı Nemçe bizim nazlı Budin’i

Budin’in işgalinden sonra, Osmanlı askerleri, paniğe kapıldıkları için kendilerinden daha zayıf olan düşman birlikleri karşısında ardı ardına mağlup oldular. Bu yüzden Macaristan cephesinde birçok kale kaybedildi. Segedin, Şimontorna, Peçuy, Sikloş gibi önemli kaleler doğru dürüst direnilmeden Avusturyalılar’a teslim edildi. Sadrazam, Ösek’i kuşatan düşmanı mağlup edince Avusturya birliklerini takibe kalktı.

12 Ağustos 1687’de Sarı Süleyman Paşa’nın başında bulunduğu Osmanlı ordusu Mohaç Ovası yakınlarında, Sikloş önlerinde meydana gelen muharebede Charles de Lorraine komutasındaki Avusturya ordusu karşısında disiplinini kaybederek büyük bir mağlubiyete uğradı. Bu mağlubiyetle Güney Macaristan’daki Osmanlı hakimiyeti sona ererken, Sırbistan da tehdit altına giriyordu. Avusturyalılar’ın ilerleyişi sonraki yıllarda da durdurulamadı ve 1688’de Belgrad, 1689’da ise Niş Habsburg kuvvetlerinin eline geçti.