THY - TR Çıkışlı Güney Avrupa Kasım

İran ve Osmanlı arasında savaşların başlamasının sebebi neydi?

Osmanlı-İran Savaşı 1578 yılında başladı. Bekir Kütükoğlu, Şah II. İsmail’in, Anadolu halkı arasında tahriklerde bulunarak Osmanlı sınır güvenliğini tehdit ettiğini ve İran’ın riayet ettiği müddetçe geçerli olmak şartıyla imzalanan barış antlaşmasını ihlal edip Osmanlılar’ı kendisini müdafaa etme zorunda bıraktığını, bu yüzden savaşın birinci derece sorumlusunun II. İsmail olduğunu belirtir.

Faruk Sümer ise, Şah İsmail’in, barışı bozacak ve bunun mesuliyetine katlanacak bir durumda bulunmadığını, buna karşılık İran’da yaşanan buhranı her zaman ele geçmez bir fırsat olarak gören III. Murad’ın bir takım bahanelerle savaşı başlattığını söyler.

1578’e gelindiğinde Safeviler arasında buhranın baş göstermesi üzerine, Osmanlılar’ın Van Beylerbeyi’nin İran’ın mevcut durumundan yararlanılmasına yönelik haberleri, Safeviler’i doğudan sıkıştırabilecek Sünni Özbeklerle ittifak arayışları, Kafkaslar’da İran hakimiyetine karşı isyan eden Sünni Şirvan halkının İstanbul’dan yardım istemesi gibi sebeplerle Divan-ı Hümayun’da savaş kararı alındı.

II. Selim’in saltanat devresinden itibaren İstanbul’a yerleşen Lala Mustafa Paşa, Koca Sinan Paşa gibi yeni iktidar odaklarının, artık hayli yaşlanan ve nüfuzu yıpratılan Veziriazam Sokollu Mehmed Paşa’ya karşı yürüttükleri mücadele de bu kararın alınmasında etkili olmuştur. Halil İnalcık, XVI. yüzyılın sonlarında önce İran, sonra da Avusturya ile girişilen savaşların, kısmen, imparatorluk bünyesinde çeşitli toplumsal, siyasal ve finansal dinamikleri harekete geçiren Anadolu’daki aşırı nüfus artışının bir
sonucu olduğunu söyler.