THY - Yeni Havalimanı Promosyon - Ankara

Trablusgarp Savaşı öncesi hangi gelişmeler yaşandı?

XVI. yüzyıldan itibaren başlayan sömürgecilik hareketlerine, İtalya ve Almanya siyasi birliklerini sağlamadıkları için katılamamışlardı. Almanlar 1871’de birliklerini sağlayıp, denizaşırı ülkelerde bu yarışa katılırken; 1870’te birliğini tamamlayan İtalyanlar, donanmaları güçlü olmadığından, karşılarında duran Afrika’daki Osmanlı topraklarına göz diktiler. Trablusgarp ve Bingazi alındığı taktirde, İtalya’da sömürge sahibi olarak, hem Habeşistan yenilgisinin utancını silecek, hem de halkın gözünde yöneticilerin saygınlığı artacaktı.

AVRUPA DEVLETLERİNDEN ONAY ALDI

İtalya, Osmanlıları Afrika’dan tamamen çıkarmak için 1902’de Avusturya, 1906’da İngiltere ve Fransa, 1909’da Rusya ile birbirlerinin haklarını tanıyacakları konusunda anlaştılar. Almanya ise oluşan bloklaşma hareketinde İtalya’yı kaybetmek istemediğinden dolayı İtalya’nın Trablusgarp’a yönelik olan emellerini kabul etti. (İki yüzlü siyaset genlerinde var)

Trablusgarp İtalya'ya çok yakın bir konumda bulunuyordu ve Osmanlı'nın bölgeyi savunacak gücü yoktu. Osmanlı Devleti, donanmasının yetersizliğinden dolayı da Trablusgarp’a denizden yardım edemezdi.

İtalya, Avrupa Devletleri ile yapılan Antlaşmalara göre; Trablus ve Bingazi'de serbest hareket edecekti. İtalya’nın bu faaliyetlerine karşı, devrin Osmanlı Sultanı II.Abdülhamid (1876-1909), dahiyane siyasî tedbirler aldı. Ayrıca, seçme kumandanlar tayin ettiği Trablusgarp Tümenini, silah ve mühimmat bakımından takviye ettirdi. II.Abdülhamid siyasi, askeri ve merkezi tedbirlerin yanında bölgenin kuvvetli, itibarlı sülalelerinden, Bingazi’deki, Sûnusîeri de silahlandırdı.

Osmanlı sultanının merkezi ve mahalli tedbirleri sayesinde İtalya, denizaşırı sömürgeleri de olan İngiltere, Fransa, Avusturya ve Rusya’yla ittifak antlaşmaları imzalamasına rağmen, saldırmaya cesaret edemedi. Bu planın uygulanmasına, Sultan II.Abdülhamid’in tahttan indirilmesinden sonra başlanıldı.

12 Ocak 1910’da Roma sefirliğinden sadrazamlığa getirilen Hakkı Paşa, İttihat ve Terakki Partisi programı istikametinde siyaset takip etti. Hakkı Paşa, İtalya’nın, topraklarına yakın Kuzey Afrika ülkelerine karşı emellerini bilmesine rağmen, Trablus’taki Osmanlı Tümenini kaldırıp, Yemen’e sevk etti. Tümenin mühimmatını da, birçok ihtarlara rağmen İstanbul’a getirtti. Bölge bütün savunma tedbirlerinden mahrum bırakılınca; İtalya’nın teşebbüsleriyle Trablusgarp Vali ve Kumandanı Müşir İbrahim Paşa, vazifesinden alındı. Bütün bunlar Hakkı Paşa’nın akıl almaz bir dış siyaset takip etmesinin sonucuydu.

İtalya, 14 Şubat 1910 tarihinde, Avrupa devletleriyle yaptığı antlaşmalara dayanıp, Akdeniz’deki kuvvet dengesi bakımından Kuzey Afrika’daki bu toprakların ülkesi için son derece önemli olduğunu belirterek Trablusgarp’ta ayrıcalıklar istedi. Osmanlı Hariciye Nazırı (Dışişleri Bakanı) Rıfat Paşa, müstakil bir devletin egemenlik anlayışına aykırı İtalyan teklifini reddetti. Yüzyıllardır Osmanlılara bağlı yaşayan bölge halkı da, sadakatle, İtalyan teklifi aleyhine cephe aldılar. II. Meşrutişyet’e kadar Trablusgarp’ı unutmuş olan devlet, 1911 seçimlerinde Trablus’tan 6, Bingazi’den 2 Mebus seçip, Meclis-i Mebusana göndererek, bu yöreye verdiği önemi kanıtladı.

İtalya sömürgeci teklifini dünyaya, kendi siyaseti istikametinde bildirerek, 23 Eylül 1911 tarihli ilk notasında; İttihat ve Terakki Partisinin Trablusgarp ve Bingazi’de, halkı İtalyanlar aleyhine tahrik ettiğinden ve Osmanlı vapurlarıyla bölgeye asker ve mühimmat sevk olunduğundan şikayet edip, İtalyan tebaasının, ertesi gün o havaliyi terk edeceklerini bildirdi. Bölgedeki durumun vahim bir hâl alacağı belli olunca da, İstanbul’a daha önce getirtilen mühimmat hatasını telafi etmek için bir vapurla bir miktar cephane Bingazi’ye gönderildi. Bundan sonra, İtalya’nın cüretkâr teklif ve icraatları, bitmez tükenmez bir şekilde devam etti.

1910 yılından beri basın ve hükümet İtalyan kamuoyunu Trablusgarp konusunda hazırlamış bulunuyordu. 1 milyon kilometrekare toprak ve 1 milyon nüfusa sahip bu ülkeyi ele geçirmek için İtalya, 28 Eylül 1911 tarihinde verdiği yirmi dört saatlik ültimatomda; Trablus ile Bingazi’nin tahliye ve teslimini, ayrıca İtalya'ya yıllık vergi verilmesini istedi.

Ültimatoma 29 Eylül 1911 tarihinde verilen cevapta; Osmanlı Devleti, toprak bütünlüğünün tanınması şartıyla İtalya’ya bu bölgede iktisadî ve kısmen siyasî imtiyazlar verilmesini kabul ettiğini bildirdi. İtalya, ültimatomun cevap tarihi olan 29 Eylül 1911’de Osmanlı Devletine savaş ilan ettiğini notayla bildirdi.