Havacılık ve Cız Eden Yüreğimiz… (2)

17 Temmuz 2017 Pazartesi

Osmanlı döneminde havacılık tarihimizle ilgili bilgileri, geçen haftaki yazımızda vermiştik.

Havacılık sanayinin kuruluş ve gelişimi, Osmanlı’nın yıkılış dönemine rastlıyor.

Cumhuriyet Türkiye’sinin ilk yıllarında, dünya havacılık sanayinin temelleri yeni yeni atılıyor…

Bu alanda öncülüğü Almanlar, İngilizler, Amerikalılar ve Fransızlar çekmekte…

Cumhuriyet döneminde, havacılık alanındaki ilk çalışmalarda, Vecihi Hürkuş’un ismi ön plana çıkıyor…

Ne hikmettir bilinmez (?!), Vecihi Hürkuş’un başına gelmedik kalmaz…

Vecihi Hürkuş…*

16 yaşındayken eniştesi Kurmay Albay Kemal Bey’in yanında, 1912’de Balkan Harbi’ne katılır.

Daha sonra 1. Dünya Savaşında, Bağdat cephesine “Uçak Makinisti” olarak katıldı.

Fakat uçak kazasında yaralanarak İstanbul’a döndü. Bu kaza Vecihi Hürkuş’un pilot olma isteğini körükledi ve Yeşilköy’deki Tayyare okuluna gitti,

1916 senesinde ilk uçuşunu gerçekleştirerek Pilot Astsubay olarak mezun olan Hürkuş…

1917 senesinde Kafkas cephesine atandı.

Kafkas cephesinde bir uçak düşürerek Türkiye’nin uçak düşüren ilk pilotu oldu.

Yine aynı cephede bir hava çatışmasında yaralanarak Rus’lara esir düştü.

Türklerin toplandığı Azerbaycan’ın Nargin adasındaki esir kampından; Azerbaycanlı Türk’lerin yardımı ile 1 yıllık esaretten sonra, yüzerek kaçtı ve…

O zamanların başkenti İstanbul’a dönerek, 1920’de Kurtuluş Savaşı’na katıldı.

Birçok başarıya ve ilk’e imza atan Hürkuş; Kurtuluş Savaşı’nın ilk ve son uçuşunu gerçekleştirmiş ve…

3 takdirname alarak “Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası”na layık görülmüştür.

1923 senesinde bir dönem İzmir Seydiköy’de görev yapar ve…

1924 yılında Yunanlılardan savaş ganimeti olarak toplanan parçalardan…

İlk Türk uçağı olan “Vecihi K-6” modelini üretir…

Ve 28 Ocak 1925 günü 15 dakikalık ilk uçuşunu gerçekleştirir..

Sen misin bize sormadan uçak yapan ve uçan…!?

Vecihi Hürkuş’a 10 gün hapis ve maaşının yarısının kesilmesi cezasıyla mükâfatlandırılır…

Bunun üzerine Hava Kuvvetlerinden istifa eder…

Ve Avrupa’ya araştırmalar yapmaya gider…

Bu sırada Milli Savunma Bakanlığı, Kayseri’de kısa adı TOMTAŞ olan uçak fabrikası kurar…

TOMTAŞ, Vecihi Hürkuş ile birlikte çalışmaya başlar…

Alman Firması Junkers’in biri 14 diğeri 6 kişilik uçaklarının montajıyla işe başlanır…

Ankara-Kayseri arasında, Türkiye’nin ilk havayolu uçuşlarını gerçekleştirir…

Vecihi Hürkuş, Junkers A-35 uçağına ilave yakıt tankı yapıp; Ankara-Tahran arasında uçuş planı sunar…

Bunu gerçekleştirdiği takdirde, yapılan uçaklardan dışarıya ihracat gerçekleştirilecektir…

Ne yazık ki bu gerçekleşmeden 1928 yılında TOMTAŞ iflas ettirilmiştir…

NURİ Demirağ’ın serencamına, damadı Mansur Azak’ın anlatımıyla başlayalım:

“1932 senesinde gazetelerde bir havadis var. Diyor ki havadiste, bu memlekette uçağa ihtiyacımız var. Uçak fabrikamız olmadığı için parayla satın alıyoruz. Devletin bütçesi de o zaman 200 milyon lira. Diyorlar ki bir kampanya açalım. Milletin himmetine başvurup para toplansın, bu paralarla uçak alalım. O zamanlar Ankara’nın en zengini Vehbi Koç ‘tu. Vehbi Koç’a gidiyorlar ve durumu izah ediyorlar. Hay hay diyor, ne kadar verelim? Gönlünüzden ne kadar koparsa diyorlar. Ve Vehbi Koç da çıkarıp 5 bin TL veriyor. Daha sonra Abdurrahman Naci Bey’e geliyorlar. Durumu izah ediyorlar. Abdurahman Naci Bey’de 120 bin TL veriyor. Sonra da Nuri Demirağ’a geliyorlar ve durumu izah ediyorlar.

Nuri Bey de ‘Siz ne diyorsunuz? Benden bu millet için bir şey istiyorsanız, en mükemmelini istemelisiniz. Madem ki bir millet teyyaresiz yaşayamaz, öyleyse bu yaşama vasıtasını başkalarının lutfundan beklememeliyiz. Ben bu uçakların fabrikasını yapmaya talibim’ diyor. Sonra da hazırlıklara başlıyor.”

Yanına aldığı mühendislerle birlikte, Almanya, Çekoslovakya ve İngiltere’deki uçak fabrikalarını gezmeyle işe başlar…

Döndükten sonra, 10 yıllık bir program yapar…

Bu gün deniz müzesi olarak kullanılan Beşiktaş’taki binayı yapar.

Çekoslavaklarla anlaşma yapar…

Bu bina, etüd ve araştırma olarak kullanılacaktır…

Asıl fabrikayı Divriği’de kuracaktır…

Bu arada, Türk Hava Kurumu’ndan 10 tane eğitim uçağı ve 65 tane de planör siparişi alınmıştır…

Planörler 1937 yılı sonlarında teslim edilir…

Uçakların yapımı devam etmektedir…

Havaalanı yapmak için de Yeşilköy’de bulunan Elmas Paşa çiftliğini satın aldı.

1000 X 1300 metre ebadında bir havaalanı yaptı…

Bu arada ilk yerli uçağımız olan Nu-36 ve Nu-38’i imal etti.

Bunlarla ilk olarak Divriği’yi gidip gelerek ilk uçuşlarını problemsiz gerçekleştirir.

Nu-38 tipi yolcu uçağı, tamamen Türk mühendislerinin yaptığı bir modeldir…

6 Kişilik bir yolcu uçağıdır, çift pilot kumandası vardır…

Saatte 325 km. hız yapabilmekte ve 1.000 km. menzillidir…

12 Uçaklık bir filoyla, Bursa, Kütahya, Eskişehir, Ankara, Konya, Adana, Elazığ ve Malatya semalarında uçuşlar yapar

Ve İSMET İNÖNÜ’nün kaprisiyle gelen, trajik son…

***Nuri Demirağ, İstanbul köprüsünün bir maketini yapıp, Atatürk’e sundu. Atatürk çok beğendi. İsmet İnönü ye gönderdi. Maket orada kaldı. Ağabeyimin babama gönderdiği mektupta, “Babacığım, İspanya’dan altı adet uçak siparişi almıştık, onu tamamlamak üzereyiz. Aynı zamanda Cumhurbaşkanımız İnönü, Yeşilköy Hava Okulumuzu ziyarete gelecekler, bundan sonraki mektubum gecikecek.”diye yazdı.

Bir ay sonra aldığımız mektup, bizim ve memleketimiz için üzücüydü: “Babacığım: Size üzücü bir haber vereceğim. Cumhurbaşkanımız geldiler. Hava alanını ve okulu gezdiler. Herşeyi beğendiler. Nuri Beyin odasına geçildi. Ben büroda onlara hizmet ediyordum. Nuri Bey, yaptığı işleri bir bir Cumhurbaşkanımıza ve yanındaki kişilere arz etti. Sonunda şöyle konuşma geçti:

- Nuri Bey, her şey çok mükemmel, daha ileriye gitmek için niçin devletle işbirliği yapmıyorsunuz?

- Teşekkür ederim. Senelerdir söylediğiniz hususta uğraştım. Fakat başaramadım. Devlet mensupları benden rüşvet istiyorlar.

Bu söz üzerine İnönü bozuldu.

- İspat eder misin?

- İspat ederim. Müsaade ederseniz evrakları getireyim, diye yazıhaneye geçti.

İnönü yanındaki zevata dönerek,

—Zenginliği başını döndürdü. Hava alanını istimlâk edin. Uçakları sattırmayın. Nuri Bey içeriye girdiğinde, İnönü ayağa kalkmış, kapıdan çıkarken karşılaştılar. Bir şey söylemeden otomobiline binerek ayrıldılar.

Sonunda uçakların kusurları var diye sattırılmadı. Hava alanı metrekaresi bir buçuk kuruştan istimlâk edildi. Yarım kuruş vergiye gitti. Bir kuruştan parasını aldı. Sayın İnönü yardımcı olsaydı, bugün dünyanın en iyi uçaklarını, imal etmiş olacaktık.

Vecihi Hürkuş’un şu ibretlik sözleriyle** yazımızı bitirelim

“ilk Türk uçağını yaptığım zaman, yani 1924’de bugünkü dünya havacılık endüstrilerinin, % 80’i henüz doğmamıştı. Bu gün dünyanın en büyük hava endüstrisi sayılan Douglas, Boeing, Piper, Flashing, Fokerwolf gibi fabrikalar, 1928’den sonra teşekkül etmeye başlamışlardı.”

*İlkay Nihat Kurtuluş

**Astsubay Bahri Kılınçel

***Hasip Uras / Türk Yolu Dergisi / Mayıs 2007

  • Ne BeklenirNe Beklenir4 ay önce
    İsmetsiz gibi devlet yöneticisiyle ancak buralara kadar gelinebilinir!
  • atçekenatçeken4 ay önce
    Ülke vatan haini dolu, Yıllardır bu ülkeyi sömüren .......,aldığnız maaşlar boğazınıza dursun
  • Motorsuz UçanlarMotorsuz Uçanlar4 ay önce
    Havacılık deyince; bugün AHakan' ın Hürriyeteki sayfasında bir adam var, adı; FGÜLEN; UÇAN HALIYA BİNMİŞ! Poz virmiş! Unutulmaz HAVACI!
  • Genç osman Genç osman 4 ay önce
    Ne düşünecegim kardeşim Allah o İnönü denen haini kahretsin cehennemin dibine gitsin musibet.
  • Fatih EMLİKFatih EMLİK4 ay önce
    GünümüzC H P zihniyetine bunları anlatabiliyormuyuz?.baştaki kaşarlılar zaten inkar ederde oy verenlere diyorum sözüm onlara .Bu yaşananlar vatan hainliği değilde nedir?yıl 2017 olmuş daha biz araba uçak lokomotif uçak gemisi yapıcık.hoş aynızihniyet gene var gene var.
  • ŞahinŞahin4 ay önce
    Ağzına sağlık üstad herşey burada anlaşılır şu chp bu millete kaça malmoldu diyeben idda ediyorum chp nin bize kaybettirdiği bugünkü Türkiyenin en az 5 misli.
  • MİLLETMİLLET4 ay önce
    İNÖNÜ CHP DİĞİNCE AYAGA KALKANLANRA DUYURULUR NOT MEHMET ALİ AGABEYİN MAKELESİNİ FÜTFEN OKUYUN VE ONA GÖRE YORUM YAPİN
  • Nasır Önder Nasır Önder 4 ay önce
    İşte en büyük vatan hainleri..Ülkeyi hep geriye götürdüler. 90 yıldır CHP ve zihniyeti ülkeyi batırdı ve bitirdi..hem maddi hem manevi alanda..yine aynı görevi bu sefer prövakator olarak yapmakta..Allah ıslah etsin.ıslah olmazlarsa kahretsin bu zihniyeti.