Hoca Sadeddin Efendi

Bilinmeyen yönleriyle şeyhülislâm ve Müfti’l-EnâmHoc Saadeddin Efendi'nin hayat hikayesi sizlerle.

Yavuz Sultan Selim’in sohbet arkadaşı Hasan Can’ın oğludur. Doğum tarihi; 943/1536 yılıdır. Üstâdları (Hocaları) Karamânî Muhammed Efendi ile Allame-i zamân Ebussuûd Efendi’dir. Küçüklüğünden itibaren (âilesinden gelen) zekâsıyla, Hocalarından hakkıyla faydalandı. Babasının Hânedân-ı Âl-i Osman (Osmanlı Devleti’nin) hizme- tinde bulunması da ilerlemesine yardımı oldu. 20 yaşında Mülâzim (Stajyer öğrenci), birkaç sene geçtikten sonra 30 akçe ücretle Murat Paşa Medresesi’ne, 29 yaşında Hâric rütbesine ulaştı. Osmanlı Sarayı’na intisâbı sâyesinde, Manisa’da Şehzâde Sultan 3.Murad’a Muallim (Öğretmen) olarak tâyin edildi. 3.Murad’ın Cülûs’u (Padişah olması) üzerine, “Padişah Hocası” ünvânıyla devletin siyasetini idâre etmeye (yönetmeye) başladı. Bu süre zarfında âlimleri ve fazîlet sahiplerini ihsanlar ve mükâfatlar vermek suretiyle destekleyip, gönüllerini hoş tutmaktan geri kalmadı. Hoca Saadeddîn Efendi’nin nüfuzu, Vezirlerin nüfuzunun bile önüne geçti. Sultan 3. Murad’ın ölümünden sonra Saray’daki nüfuzuna yine halel(eksiklik) gelmedi. 3. Sultan Muhammed Han da, Hoca Saadeddîn Efendi’nin irşâdıyla hareket etmeye başladı. Saadeddîn Efendi’nin Osmanlı Devleti’ne en büyük hizmeti, Eyri Seferi’nde görüldü (h.1004). Düşmanın kuvây-ı külliye (bütün kuvvetleriyle) ile taarruzu (saldırıya geçmesi) üzerine, Osmanlı Ordusu ricat etti (geri çekildi). Düşman, Padişah’ın karargâhına kadar ilerledi! Sultan Üçüncü Muhammed Han kaçmak istedi. Hoca Saadeddîn Efendi, düşman karşısında kaçmayı Osmanlılığa yediremediğinden, Sultan Üçüncü Muhammed Han’ın atına yapıştı, Padişah’ı durduğu mevkide sebât etmeye (kararlı durmaya) mecbur etti. İki sene sonra Makâm-ı Meşihet’e (Şeyhülislamlık Makâmı’na) geldi (h.1006). İki sene Şeyhülislamlık Makâmı’nda nüfuz icra ederek, Vezirleri ve Saray’ı idâre etti (yönetti). Bir gün, Ayasofya Camii’nde namaz kılmak için abdestini yenileyeceği zaman, ansızın vefât etti.
Osmanlı Şeyhülislamları içinde ilim ve faziletiyle mümtaz (seçkin) olanlardandır. Kabri, Ebu Eyyûb el-Ensârî civarındadır.