Hannibal Barca

Günümüzde savaş taktikleri askeri akademilerde okutulan Kartacalı komutan Hannibal Barca, filler üzerinde dağları aşarak Romalıları dize getirmiş, adını tarihin en önemli askerleri arasına yazdırmıştır.

Tüm zamanların en büyük askeri dehalarından biri olan Hannibal Barca, MÖ 247 yılında Kartaca'da doğdu. Birinci Pön Savaşı'nın ünlü kahramanı Hamilcar Barca'ın oğludur. Küçük yaşlarda babası ile birlikte savaşlara katılmıştır. Babasının isteğiyle, Roma'ya karşı her zaman kin duyacağına dair yemin etmiştir. Babasının ölümünün ardından da eniştesi ve kardeşinin yardımıyla asker olmuştur.

ROMA İLE SAVAŞ

Hannibal Barca, MÖ 221 yılında Kartaca’nın İspanya ordusunun komutanı oldu. MÖ 221'den MÖ 219'a kadar Ebro'nun batısındaki topluluklar üzerine hâkimiyet kurdu. Hannibal, I. Pön Savaşı’nın ardından Roma ile ikinci bir savaşın kaçınılmaz olduğunu biliyordu ve ilk darbeyi kendisi vurmak istiyordu.

İspanya'daki konumunu sağlamlaştırdıktan sonra MÖ 219’da Roma'nın müttefiki olan Saguntum şehrini ele geçirdi. Roma'nın savaş ilan etmesi üzerine İkinci Pön Savaşı başladı. Hannibal kardeşi Hasdrubal'ı İspanya'da bırakarak İtalya üzerine yürüdü.

Hannibal Barca'nın ordusunda yüzbin asker ve 37 fil bulunuyordu. Ordusuyla kuzeye doğru yürüyen Hannibal, Pirene Dağları'nı Keltiber kabileleri ile savaşarak geçti ve Rhône Vadisi'ne vardı.

Bölgedeki Romalılar ve müttefiklerini atlatmak için ''Ya yeni bir yol bulacağız, ya yeni bir yol yapacağız'' diyen Hannibal, vadinin yukarısından bir yay çizip Alp Dağları'nı geçti. Büyük bir ordu ve filler ile antik çağ koşularında yapılan bu yolculuk, çok büyük bir başarı olarak kabul edilmektedir.

Pireneler ve Alp Dağları'nı geçerken ağır kış şartları nedeniyle ordusunun bir kısmını kaybeden Hannibal, kalan güçleriyle Po Ovası'nda ilerledi. Ordusuna Keltler'in 14 bin savaşçısı da katıldı. Hannibal'in güçleri, onları durdurmaya gelen bir Roma ordusunu MÖ. 218 yılında Trebbia’da yoketti. MÖ 217’de Apenin Dağları’nı geçerek Roma'ya doğru ilerleyen Kartaca Ordusu, Trasimene Gölü Muharebesi'nde ana Roma ordusunu büyük bir bozguna uğrattı.

Hannibal’in ilerleyişi, Romalılar’ın vur-kaç taktiğine başvurması ile yavaşladı. Hannibal, bu gelişme karşısında Roma’yı kuşatmak yerine güneye inmeyi ve Latin şehirlerini isyana kışkırtmayı planladı. Hannibal Barca, üzerine gönderilen son düzenli Roma Ordusunu Cannae Muharebesi’nde yendi. Bu savaşta Kartaca ordusu, “Hilâl düzeni” denilen taktikle Roma ordusunu tuzağa çekmiş ve tamamen yoketmişti.

Cannae zaferinden sonra Güney İtalya Hannibal’in tarafına geçmişti. Ancak Hannibal'in artan prestiji Kartaca senatosunu korkuttu ve ona yeterli desteği göndermediler. Cannae Savaşı ile Roma'dan kopan Capua kenti, yeni bir ordu kuran ve güçlerini toplamaya başlayan Roma tarafından MÖ 211’de yeniden ele geçirildi. Hannibal'in MÖ 207’de Roma'ya yaptığı baskın geri püskürtüldü. Kardeşi Hasdrubal, İspanya üzerinden bir yardım ordusu ile gelmeye çalışırken Kuzey İtalya'da öldürüldü.

İtalya’nın güneyindeki dağlara çekilen Hannibal, Scipio Africanus komutasındaki Roma ordusunun Afrika'ya çıkması üzerine başkenti korumak üzere MÖ 203'te Kartaca'ya çağrıldı. Hannibal, Roma ordusu ile yaptığı Zama Muharebesi’nde yenilgiye uğradı.

Kartaca, Roma ile şartları çok ağır bir barış anlaşması yapmak zorunda kalmıştı. Savaşın ardından maliye ve ekonominin başına getirilen Hannibal ülkeyi düzeni soktuktan bir süre sonra Romalıların baskısı üzerine görevinden alındı.

SÜRGÜN EDİLİŞİ

Kendine karşı yükselen muhalefet nedeniyle gönüllü sürgüne giden Hannibal, önce Selevkos İmparatorluğu olmak üzere Ermenistan'a ve Bitinya'ya giderek buradaki saraylarda askeri danışmanlık yaptı.

Birçok kaynakta Bursa şehrinin kuruluşu Hannibal ile ilişkilendirilir. Bitinya Kralı Prusias'ın yanında iken Prusias'a bugünkü Bursa'nın olduğu yerde bir şehir kurmasını öğütlediği ve şehirdeki ilk içme suyu şebekesini kurduğu düşünülmektedir.

MÖ 183 veya 182'de Bitinyalı yetkililer tarafından Romalılara teslim edileceğini anlayınca yüzüğünde taşıdığı bilinen zehiri içerek yaşamına son verdi. Mezarının yeri bilinmemekle beraber, ölüm yeri olan Gebze'de bulunan Tübitak yerleşkesinde anısına yapılan bir anıt bulunmaktadır. Hannibal Anıtı, Atatürk'ün dile getirmiş olduğu Hannibal'ın mezarının bulunması ve bir anıt yapılması isteği vasiyet kabul ederek 1981'de yapılmıştır. Daha sonra Gebze yerleşkesine su getirme çalışmaları sırasında bulunan bir mezarın Hannibal'a ait olduğu zannedilmektedir.

ETKİLERİ

Hannibal Barca, dünya tarihinin en büyük askeri dehalarından birisidir. Hatta Hannibal'ın savaş stratejilerinden bazıları Kurtuluş Savaşı'nda Yunan kuvvetlerine karşı başarıyla uygulanmıştır. Savaş tarihçisi Theodore Ayrault Dodge, Hannibal Barca'ya "askeri stratejinin babası" unvanını vermiştir. Bunun sebebi en büyük düşmanı olan Roma'nın dahi kendisinin savaş taktiklerini kullanmış olmasıdır. Öte yandan Hannibal'ın yaşamı ve savaşları birçok belgesel ve filme konu olmuştur. Öldüğü yerde günümüzde faaliyet gösteren bir okula adı verilmiştir.

YAŞADIĞI DÖNEM

Savaş stratejileri ve taktikleri halen askeri akademilerde okutulan Hannibal Barca döneminin süper gücü Roma’yı birçok kez mağlup ederek büyük ün kazandı. Hannibal, köle ekonomisi sayesinde süper güç olan Roma’nın Akdeniz birliği hayallerini çeyrek asırlığına da olsa geciktirdi.

Hannibal hakkındaki bilgilere daha çok Romalı vekanüvislerden ulaşılmaktadır.

Doğduğu yıllarda Kartaca, Akdeniz’in en zengin bölgelerinden biriydi. Bu nedenle Roma gözünü bu topraklara dikmişti. Birinci Pön Savaşı yapılmış ve Kartaca ağır bir yenilgiye uğramıştı. Kartaca ordusunun kayıpları arasında Hannibal’ın babası da vardı.

Gençliğinde, asil bir ailenin varisi olmayı çok iyi değerlendiren Hannibal,özellikle farklı savaş taktiklerini çok iyi kavramıştı. Asil bir aileden gelen Hannibal, kayınbiraderinin ölümü üzerine İber Yarımadasındaki güçlerin başına geçti.

Roma ile yapılan tüm antlaşmaları geçersiz sayarak sadece iki yılda tüm İspanya’yı topraklarına bağladı. Bunun üzerine Roma tarafından Kartaca’ya sert bir ultimatom gönderildi: ”Ya Hannibal’ı verirsiniz, ya da biz gelir alırız!”

Hannibal, doğrudan Roma’ya saldırmaya karar vermişti. 219 yılının Eylül ayında 100 bin asker ve 37 fil ile Alplerde yürüyüşe başladı.

Alplerin dondurucu soğuğunun yanında dağdaki vahşi kabilelerin saldırıları sonucunda da ağır kayıp veren Hannibal, yürüyüşü tam 15 günde tamamlamıştı.100 bin kişiyle başladığı yürüyüşün sonunda ordusunun yarısını kaybetmiş ve 37 filinin de 36’sını kurban vermişti. Kalan tek filin üzerinde de Hannibal duruyordu.

Herşeye rağmen Hannibal ve ordusu, Roma’nın karşısına dikilmişti. Kuzey İtalya’nın yerlilerini ve Galyalıları ordusuna alan Hannibal,güneye doğru ilerlemeye başladı.217 yılında Roma konsülünü de ağır bir yenilgiye uğrattıktan sonra Hannibal ve ordusu,çok verimli olan Campania bölgesini harabeye çevirdi. İlerleyişine devam eden Hannibal ,Cannae’de elli bin kişilik Roma ordusuyla karşılaştı. Süvarilerinin hareketliliği sayesinde Kartaca ordusu, dev Roma ordusunu kuşatma altına alıyordu.Ertesi gün Romalıların merkezine büyük bir taarruz başlatan Hannibal, düşmanının ordusunu imha etti.

Ancak Hannibal Roma’ya yürümeye niyetli değildi. Bu onun en büyük stratejik hatası oldu.

211 yılından itibaren Romalı askerler, saldırıları püskürtmeye başlamıştı. Hannibal İspanya’daki kardeşi Hasdrubal’dan takviye istedi. Roma’nın ünlü komutanı Cladius Neron (Daha sonra Roma’yı yakacak kişi) ordu kurarak Hasdrubal ile çarpışmaya hazırlanıyordu.

207 yılında Neron tarafından bozguna uğrayan Hasdrubal’ın kellesi Hannibal’a gönderildi. Öte yandan Kartaca meclisi de Roma ile bir ateşkes yapılması görüşündeydi.

202 yılında Scipio ve Hannibal, Zama Savaşında karşı karşıya geldi. Bu vakte kadar süvarilerinin hareketliliğini en üst safhada kullanan Hannibal, aynı derecede hareketli ve kalabalık Roma ordusu karşısında ağır bir yenilgiye uğradı.

Roma’yı Hannibal tehlikesinden kurtaran Scipio,”Africanus” ünvanını aldı.

Her ne kadar mağlup olmuş olsada Hannibal,Roma ile yeniden savaşmak istiyordu.Bu tehlikeyi gören Roma,Kartaca’ya uyguladığı yoğun baskılar neticesinde Hannibal’ı Suriye’ye sürgüne yollattırdı.

Suriye’de rahat durmayan Hannibal, burada ayklanmalar başlattı. Bunun üzerine Roma, Hannibal hakkında ölüm emri çıkardı.

Ölüm emrinin çıktığını öğrenen Hannibal ise,183 yılında Romalılar tarafından yakalanmak üzereyken intihar etti.

Roma, Hannibal’ın ölümünden yaklaşık bir asır sonra Akdeniz’in tüm kıyılarıyla beraber Kartaca’yı da topraklarına katmıştır. Hannibal’ın hayalini daha sonra Attila gerçekleştirmiştir.