Fatma Aliye Topuz

Türk ve İslam edebiyatlarının ilk kadın romancısı olarak tanınan Türk yazar ve çevirmen Fatma Aliye Topuz kimdir?

Fatma Aliye Topuz, 9 Ekim 1862 tarihinde Ahmed Cevdet Paşa ve Adviye Hanım çiftinin çocuğu olarak, İstanbul’da dünyaya geldi. 

Kendisi herhangi bir eğitim almayan Topuz, ağabeyi Ali Sedat'a evde verilen özel dersleri takip ederek kendisini geliştirmeye çalıştı.

Bir süre sonra Fransızca'ya merak sardı ve özel ders almak için ailesini ikna ederek kısa sürede iyi düzeyde Fransızca öğrendi. 

Gazi Osman Paşa'nın yeğeni Faik Bey ile evlendi. Eşinin rızası olmadığı için eline geçen kitapları ondan gizli okumaya başladı. 

Bir süre sonra eşinin rızasını alarak açık açık kitaplar okumaya ve zamanla da çeviriler yapmaya başladı. 

Edebi yaşantısı 1889 senesinde Georges Ohnet'in "Volonté" isimli romanını "Meram" adıyla çevirerek başladı. Bu romanı yayınlarken kendi ismini değil, "Bir Hanım" mahlasını kullandı. 

Bu başarılı çevirisi dikkat çeken Topuz, Tercüman-ı Hakikat gazetesinden Ahmet Mithat Efendi'nin övgüsünü aldı. Bundan sonraki çevirilerini de "Mütercime-i Meram" mahlası ile yayınladı.

1891 senesinde Ahmet Mithat Efendi ile birlikte "Hayal ve Hakikat" isimli romanı yazdı. Romanın kadın ağzından olan kısmı Topuz'un, erkek ağzından olan kısmı Ahmet Mithat Efendi'nin kaleminden çıkmıştı. Eser, "Bir kadın ve Ahmet Mithat" imzasıyla yayımlandı. Bu romandan sonra ikili uzun süre mektuplaştı ve bu mektupları Tercüman-ı Hakikat Gazetesi'nde yayımlandı. 

1893 senesinde , Ahmet Mithat Efendi'nin yazdığı "Bir Osmanlı Kadın Yazarının Doğuşu" isimli eser, Topuz'un ününün büyük ölçüde artmasına neden oldu. 

Eserleri henüz yaşadığı dönemde Fransızca ve Arapça’ya çevrilen Topuz, ayrıca Fransız yazar Emile Julliard’ın Doğu ve Batı Kadınları adlı kitabına yazdığı ve Fransız gazetelerinde yayınlanan eleştiri yazısı sayesinde, Fransa’da ünlü oldu.

Eserleri 1893 yılında Şikago'da Dünya Kadın Kütüphanesi Kataloğu'nda sergilendi.

Topuz,  II. Meşrutiyet yıllarına kadar yaygın bir ünü olmasına rağmen zamanla unutuldu.

Fatma Aliye Topuz, 13 Temmuz 1936 tarihinde İstanbul'da vefat etti. Feriköy Mezarlığı'nda medfundur.

 

Başlıca Eserleri:

Roman: 

Ref'et 

Udi 

Enin 

Muhadarat 

Hayal ve Hakikat 

 

Çeviri: 

Meram 

 

Yaşamöyküsü ve tarih alınındaki yapıtları: 

Namdaran-ı Zenan-ı İslamıyan (Ünlü İslam Kadınları) 

Teracim-i Ahval-ı Felasife (Felsefecilerin Yaşamları)

Hayattan Sahneler (Levayih-i Hayat)

Osmanlıda Kadın: "Cariyelik, Çokeşlilik, Moda"

Kosova Zaferi / Ankara Hezimeti: Tarih-i Osmaninin Bir Devre-i Mühimmesi 

Ahmed Cevdet Paşa ve Zamanı 

Teracim-i Ahval-i Felasife: Filozofların Biyografileri 

Tedkik-i Ecsam