Celayirliler

Celayirliler İlhanlı Devleti'nin yıkılmasının ardından Irak ve Azerbaycan bölgesinde kurulmuş Türkleşmiş bir Moğol hanedanıdır. Devlet Tebriz, Azerbaycan, Musul, Diyarbakır gibi pek çok bölgede hakimiyet kurmuştur.

Celayirliler İlhanlı Devleti'nin yıkılmasının ardından Irak ve Azerbaycan bölgesinde kurulmuş Türkleşmiş bir Moğol hanedanıdır.. Bu devletin kurucularının ataları Cengiz Han'a büyük hizmetler yapmıştır. Bunun yanında imparatorlukta önemli görevlere gelmişlerdir. Celayirliler'den Emir Hasan Büzürg, İlhanlı Sultanı Ebu Said’in ölümü üzerine çıkan karışıklıktan faydalanarak Bağdat'ta bağımsızlığını ilan etmiştir. 1356'da Büzürg, ölünce yerine geçen oğlu Şeyh Üveys, kısa süre içerisinde Azerbaycan, Tebriz, Musul ve Diyarbakır'ı ele geçirerek devlet sınırlarını büyük ölçüde genişletti. Üveys'in vefatıyla yerine oğlu Hüseyin geçti. Muzafferiler ve Karakoyunlular ile mücadele eden genç hükümdar kardeşi Gıyaseddin Ahmed tarafından öldürülünce ülkede iç isyanlar baş gösterdi. Sultan Ahmed Azerbaycan ile Irak'ı diğer kardeşi Bayezid ise Doğu Anadolu tarafını alarak ülkeyi paylaştı.

1393 yılında Timur'un Bağdat üzerine yürümesi üzerine sultan önce Memlükler'e daha sonra Osmanlı'ya sığındı. Bu durum Yıldırım Bayezid Han ile Timur'un arasının açılmasına sebebiyet verdi. 1402 yılında yaşanan Ankara Savaşı sonrasında da yakalanarak Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf ile birlikte hapse kapatıldı. İki hükümdar burada dostluklarını ilerletip devletlerinin sınırlarını belirlediler. Timur'un ölümüyle serbest kaldıklarında ülkelerine dönerek yönetimi ellerine aldılar. Fakat kısa bir süre sonra yaylak meselesinden dolayı araları bozuldu. Yapılan savaşın sonunda Kara Yusuf Ahmed Celayir'i esir alarak çocukları ile birlikte kendisini öldürttü. Daha sonra Bağdat’ta Şah Mahmud adında bir çocuk Celayirli tahtına geçirildi. Ancak Karakoyunlular, bu bölgeyi de ele geçirip devletin hakimiyetini ortadan kaldırdılar. Öte yandan Celayir döneminde İlhanlı istilası sırasında yakılıp yıkılan Bağdat yeniden inşa edildi. Kervansara, hastane,okul gibi eserlerle bölge büyük bir gelişme göstermiştir.

 

CELAYİR HÜKÜMDARLARI

- Taceddin Hasan Büzürg 1336-1356
- Birinci Üveys 1356-1374
- Celaleddin Hüseyin 1374-1382
- Gıyaseddin Ahmed 1382-1410
- Şah Mahmud 1410-1411