Baycu Noyan

Cengiz Han'ın önemli komutanlarından Jebe'nin akrabası olan Baycu Noyan, 1243 Kösedağ Muharebesi'nde Anadolu Selçuklu Devleti'ni ağır bir yenilgiye uğratmıştır.

Besud/Beshud kabilesinden olan Baycu Noyan, Cengiz Han'ın önemli komutanlarından Jebe'nin akrabasıydı. 1228 yılında İsfahan seferine katıldı. Daha sonra Cormagon Noyan'ın komutasında Kafkasya bölgesine düzenlenen akınlara katıldı

1241 yılında hastalanan Cormagon Noyan'ın yerine Mugandaki Moğol ordusunun başına başına getirilen Baycu Noyan, Babai ayaklanması sonucu Anadolu Selçuklularının zayıflamasını fırsat bilerek içerisinde Ermeni ve Gürcülerin de bulunduğu 30.000 kişilik bir orduyla Mugan'dan hareket etti.

Komutası altındaki orduyla 1242 sonbaharında Erzurum önlerine gelerek şehri kuşattı. Erzurum'u kısa sürede ele geçiren Baycu Noyan kenti yağmalatıp tahrip ettirdikten sonra şehir surlarını da yıktırarak Mugan'a döndü. 1243 yılındaki Kösedağ Muharebesinde II. Gıyaseddin Keyhüsrev komutasındaki Selçuklu kuvvetlerini büyük bir yenilgiye uğrattı.

Savaşın hemen ardından kendisine teslim olan Sivas' a girerek şehri yağmalattı. Kendisine direnen Tokat ve Kayseri şehirlerini de ele geçirerek tamamen tahrip etti. Azerbaycan’a dönerken de Erzincan’ı alarak tahrip ettirdi. Bu başarıları sonucunda Anadolu Selçuklulularını Moğallar'a bağlı bir devlet haline getirdi.

1245 yılında Ahlat ve Amid'i ele geçirdi. 1246'da yeni Moğol hükümdarı Güyük Han tarafından görevinden alındı ve yerine Eljigidei getirildi. Han' ın ölümünün ardından, 1251 yılında yeni Moğol Hanı olan Möngke' nin kendi hanlığına karşı gelen Eljigidei' yi öldürtmesiyle Baycu Noyan yeniden İran topraklarındaki Moğol ordularının komutanlığına getirildi.

Hülagü’nün İran ve batı bölgelerini "İlhan" unvanıyla idare için ordusuyla bölgeye gelmesi üzerine, askerleriyle Azerbaycan’daki Mugan ordugahından ayrılarak yaylak ve kışlak bulmak amacıyla yeniden Anadolu topraklarına girdi. Ordusuyla Aksaray’a kadar gelen Baycu, isteklerinin yerine getirilmemesi üzerine yapılan savaşta Anadolu Selçuklu ordusunu bir kez daha yenilgiye uğrattı. 1256 yılında ordusuyla Konya’yı kuşatacağı sırada, Konya halkının topladığı altınları kendisine teslim etmesi üzerine sadece şehrin surlarını yıktırarak geri çekildi. 1258 yılında Hülagü Han'ın Bağdat seferine katılmak üzere çıktığı seferde Elbistan'ı ele geçirdi. Aynı yıl Düceyil Muharebesinde Abbasi ordusunu tamamen imha etti. Bağdat Kuşatmasına katılarak şehrin alınmasında yardımcı oldu.

Baycu Noyan'ın ne zaman ve nasıl öldüğüyle ilgili bilgiler oldukça sınırlıdır. Bazı kaynaklara göre, Bağdat seferi sırasında kendisine katılmakta tereddüt etmesi ve Halife Mustasım Billah ile gizlice yazışmasından dolayı Hülagü Han tarafından öldürtülmüştür. Baycu Noyan'dan son olarak Hülagü Han'ın Suriye'nin işgali için Eylül 1259 yılında yapılan hazırlıklarda bahsedilmektedir.