Ahmet Caferoğlu

Yirmi beşi aşkın kitabı, her biri sahasında orijinal değer taşıyan 380’i aşkın araştırması bulunan Ahmet Caferoğlu, Türkoloji’nin çok çeşitli alanlarında daima öncü çalışmalar yapmıştır.

Türk dili âlimi. 17 Nisan 1899’da Azerbaycan’ın Gence şehrinde doğdu. Üç yaşında iken babası İsmâil Bey’in ölümü üzerine annesi Güher Hanım tarafından büyütüldü. Orta öğrenimini özel olarak Semerkant’ta (1908), lise öğrenimini Gence şehrinde tamamladı (1909-1916); aynı yıl Kiev Yüksek Ticaret Okulu’na kaydoldu. Bu okula ancak üç sömestr (Eylül 1916-Ocak 1918) devam edebildi, Rus İhtilâli’nin patlak vermesi üzerine Gence’ye döndü. Burada Azerbaycan’ın istiklâli için çalıştı; 1918 yılında Azerbaycan’a gelen İslâm ordusuna gönüllü olarak yazıldı ve muharebelere katıldı.

Caferoğlu 1919 yılında Bakü Üniversitesi Şarkiyat Bölümü’ne bir sömestr devam etti; 1920’de Azerbaycan’ın Sovyet orduları tarafından işgali üzerine Türkiye’ye gitti ve Dârülfünun Edebiyat Fakültesi’ne kaydoldu. 1924’te buradan mezun olan Caferoğlu, İlâhiyat Fakültesi Kütüphanesi’ne memur, daha sonra da Türkiyat Enstitüsü’ne asistan oldu. 1925 yılının sonlarına doğru Almanya Dışişleri Bakanlığı’nın verdiği burs ile Almanya’ya gitti. Bir sömestr Berlin Üniversitesi’nde Bang Kaup, von Le Coq, Vasmer ve Westermann’ın öğrencisi, beş sömestr de Breslau Üniversitesi’nde Giese, Brockelmann, Diels, Koschmieder ve Schaeder’in öğrencisi olarak Türkoloji tahsili yaptı. 15 Mayıs 1929 tarihinde Breslau Üniversitesi’nde Giese’nin yönetiminde yaptığı 75 Azärbajğanische Lieder “Bajaty” in der Mundart von Gängä nebst einer sprachlichen Erklärung adlı teziyle doktor unvanını aldı.

1929 yılında Türkiye’ye dönen Caferoğlu, aynı yıl Dârülfünun Edebiyat Fakültesi Türk Dili Tarihi Kürsüsü’ne müderris muavini (doçent), 1938’de de profesör olarak tayin edildi. M. Fuad Köprülü’nün siyasete atılarak 1946 yılında üniversiteden ayrılması üzerine kürsünün başkanı oldu. Bu kürsü daha sonra Eski Türk Dili ve Yeni Türk Dili adıyla ikiye ayrılınca Caferoğlu Yeni Türk Dili Kürsüsü’nün başkanlığına getirildi ve bu görevi 1973 Temmuzundaki emekliliğine kadar devam etti. Yarım asra yaklaşan hocalık hayatının kırk dört yılını yoğun bir ilmî mesai içerisinde geçiren Ahmet Caferoğlu 6 Ocak 1975’te İstanbul’da öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.

Ahmet Caferoğlu hocalığı sırasında, her biri bir sonraki nesle öğretmenlik yapan dokuz nesil yetiştirmiştir. Bu elemanlar Türkiye üniversitelerindeki dil ve edebiyat kürsülerinin bir kısmının kuruluşunu gerçekleştirdikleri gibi halen buralarda çalışmaktadırlar. Verimli bir âlim olan ve Rusça, Almanca, Fransızca bilen Caferoğlu milletlerarası birçok ilmî kuruluşun üyeliğine seçilmiş, ayrıca Nisan 1966’dan emekli oluncaya kadar İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ne bağlı Türkiyat Enstitüsü’nün müdürlüğünü yapmıştır.