‪‪Bedřich Hrozný‬

‪‪ Hitit metinlerini okumayı başarabilen Asurolog Bedřich Hrozný‬ kimdir?

‪‪Bedřich Hrozný‬ 6 Mayıs 1879 tarihinde Lysá nad Labem, Çek Cumhuriyeti'nde dünyaya geldi. 

Hrozny, Boğazköy'de 1906 senesinde ilk resmi kazıları başlatan Alman Asurolog Hugo Winckler'in irtihalinden sonra 1913 senesinde Berlin'deki Alman Doğu Bilimleri Kurumu tarafından Winckler'in kazı çalışmaları sırasında bulduğu ve İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde bulunan yaklaşık 10400 adet tableti incelemesi için İstanbul'a gönderildi. 

Araya Birinci Cihan Harbi'nın girmesi sebebiyle kısa süren araştırmalarına rağmen bu çalışmalarından olumlu sonuçlar elde eden Hrozny, 1915 senesinde verdiği bir konferansta, bu dilin daha önce J. A. Knudtzon adındaki bir bilim insanının da iddia ettiği gibi Hint-Avrupa Dil Ailesi'nin bir üyesi olduğunu doğruladı.

 

Hitit Metinlerini Çözerken İzlediği Yol

Hrozny, Hititçe'nin çözümünde metinlerde geçen NINDA (ideogram)-an ezzatteni vatar-ma ekutteni cümlesini ipucu olarak kullandı. NINDA'nın Sümerce "ekmek" anlamına gelen bir ideogram olduğu biliniyordu. Hrozny, -anekinin Hititçe akuzatif (ismin tekil -i hali) eki olabileceğini düşündü. Sonra ikinci sözcük olan ed-/-ezza kelimesinin ekmekle ilgili olarak "yemek yemek" fiili anlamına gelebileceğini tahmin ederek, Latince edo, İngilizce eat, Almanca essen fiilleri ile karşılaştırması sonucunda NINDA-an ezzatteni sözcüğünü "ekmeği yiyeceksiniz" şeklinde tercüme etti.

Hrozny, ikinci cümlede ilk dikkatini çeken kelime olan vatar kelimesini su anlamına gelen İngilizce water ve Almanca wasser söcükleri ile karşılaştırdı. İkinci cümlenin son kelimesi ekutteni içindeki eku- kökü ile yine Latince su anlamına gelen aqua arasında bir bağlantı kurarak cümleyi "su içeceksiniz" şeklinde tercüm etti. Hrozny, elde ettiği bu verileri geliştirerek 1917 senesinde ilk Hitit gramer bilgilerini yayımladı. 

Başarılı girişimleri ile yaptığı bazı önemli yayınlarından sonra Hititçe ile çok fazla ilgilenemeyen Hrozny, 12 Aralık 1952 tarihinde hayatını kaybetti.