Arakan’ın Tarihî Geçmişi

Arakan'ın tarihi gelişimini anlatan Dr. Mohammed Yunus'un Türkiye Diyanet Vakfı Yayınlarınca hazırlanmış eseri.


Tarih: 2017-09-07 17:17:55

Arakan, tarihin başlangıcından bu yana hep Hindu toprağı olmuştur. Tarihî belgeler 7 ila 10. yüzyıllar arasında Hindu Chandra Hanedanı’nın Arakan’da hükümranlık sürdüğünü göstermektedir. İslamiyet Arakan’a -eski ismiyle Rohang’a- ilk defa Chandraların hükümranlığı zamanında Arap tüc- carlar ve Sufi dervişler aracılığıyla gelmiştir. O zamandan itibaren Müslümanlar “Rohang” kelimesinden türetilmiş bir isim olan Rohingya olarak anılmaktadır. Budizm’in komşu Hindistan’ın Maghada bölgesinden Arakan’a gelişi de aynı zamana rastlamaktadır. Bu dönemde yerli halk, kit- leler halinde İslamiyet’e girmiş ve Müslüman nüfus sonraki yüzyıllarda önemli oranda artmıştır. 957 yılında kuzeyden gelen Moğol istilası doğudaki Vesali Hindu Krallığı’nı Arakan’dan sonsuza kadar silmiştir. Onu takip eden beş yüz yılda Arakan’a Moğolların ardından ge- len Tibetli Burmalılar (957-1430) Maghda Budistleri tarafından asimile olarak “Maghda” kelimesinden türetilmiş olan Magh adlı etnik grubun doğmasına sebep olmuştur. O zamandan bu yana biri İslamiyet’e diğeri Budizm kültüne inanan bu iki etnik grup Arakan’da yaşayıp gelişmiştir. 1406’da Burma kralı Arakan’ı işgal etmiş, işgalin ardından Arakan kralı Narameikhla, maiyetindeki çok sayıda kişiyle Müslüman Bengal’e kaçmıştır. Bengal kralı Arakan kralının sığınma talebine izin vererek yirmi dört yıl boyunca onu Bengal’de misafir etmiştir. Bengal’deki uzun misafirlikle- ri süresince Arakan kralı ve maiyetindekiler İslam’ı kabul etmiştir. Kral Müslüman olduktan sonra Süleyman Şah is- mini almıştır. Bu isim Arakan kayıtlarında bozulmuş ola- rak Meng Sawmuan (Meng=Kral, Sawmuan=Süleyman) şeklinde geçmektedir. 1430’da Bengal kralı Arakan’a büyük bir birlik göndererek Burmalı işgalcileri buradan çıkarmış ve Süleyman Şah’a Arakan’daki tahtını iade etmiştir. Tah- ta geçen Süleyman Şah başkentini Mrauk U’da kurmuştur. 1430’da kurduğu Mrauk U Hanedanı 1784’te Burma kralı Arakan’ı tekrar işgal edene kadar hüküm sürmüştür. Arakan kırk yıl kadar Burma işgalinde kaldıktan sonra ilk İngiliz-Burma Savaşı (1824-26) akabinde İngilizlerin eli- ne geçmiştir. İngilizler 1885’te Burma’nın tamamını işgal ederek burayı İngiliz Rac’a katmıştır. 1937’de İngiliz Bur- ma, Arakan’la birlikte İngiliz Rac’dan ayrılmış ve Burma’ya “Yerli Yönetim” veya özerklik verilmiştir. 4 Ocak 1948’de İngiltere’den bağımsızlığını kazanan Burma’da, 1948’den 1962’ye kadar ülkeyi anayasal olarak seçilmiş bir hükümet idare etmiştir. Burma ordusu 1962 Mart’ında iktidarı ele geçirmiş ve 1974’te tek partili Burma Sosyalist Devleti’ni ilan etmiştir. 1974’te Burma Sosyalist Program Partisi (BSPP) rejimi Ara- kan’ı eyalet yaparak buraya “Rakhine eyaleti” adını vermiş- tir. Üniter sisteme sahip Arakan eyaletinde bir eyalet meclisi tesis edilmemiştir. 1988’de ülke çapında başlayan ayaklan- mada ordu, iktidarı BSPP’nin elinden almış ve 1990’da bir genel seçim yapılmıştır. Seçimlerde Millî Demokrasi Cephe- si büyük bir başarı kazanmıştır. Buna rağmen askerî rejim, iktidarı seçimleri kazanan partiye vermeyerek gücü elinde tutmaya çalışmıştır. 2008’de yeni bir anayasa üzerine referandum yapılmış ve 2010’da yeni anayasayla birlikte genel seçimler gerçekleşti- rilmiştir. Ordunun desteklediği Birlik Beraberlik ve Kalkın- ma Partisi seçimden büyük bir zaferle çıkmıştır. Arakan’da aşırı milliyetçi Rakhine Millî Demokrat Partisi (RMDP) eyalet meclisindeki sandalyelerin büyük çoğunluğunu ka- zanmıştır. Ancak buna rağmen eyalet hükümeti, kendile- rine rezerve olan sandalyeler sayesinde güç alan ordunun desteklediği Birlik Beraberlik ve Kalkınma Partisi tarafından kurulmuştur. Arakan eyaletinin bugün bir eyalet meclisi ve eyalet hükümeti bulunmaktadır.

Dr. Mohammed Yunus
Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları