THY - Yeni Havalimanı Promosyon - Ankara

Külliye nedir?

Külliye için çoklu yapı topluluğudur denilebilir. Genellikle camii ile birlikte hamam, medrese, kütüphane, aşevi gibi binaların bir araya gelerek oluşturduğu bütüncül bir yapıdır.

Külliye İslam medeniyetinde yapısal olarak çok binalardan oluşan ve farklı işlevleri bulunan yapıların bir araya gelerek oluşturdukları yerleşkeye Külliye’ denilir.

Bilimin, sanatın, kültürün ve ticaretin büyük gelişme gösterdiği İslam medeniyetinde şehirler Külliyelerin çevresinde gelişmiştir. O dönemde genellikle şehirlerin merkezlerinde külliyeler bulunurdu.

Külliyelerin Müslüman toplumlardaki vakıf ve hayrat geleneğiyle ortaya çıktığını belirtmek gerekir. Külliyelerin merkezlerinde camiler bulunur. Diğer yapılar ise camilerin etrafına inşa edilirdi. Eski dönemlerde camiler bir ibadethane olmasının yanı sıra ilim öğrenilen, kütüphanelerin bulunduğu ve merasimlerin düzenlendiği bir merkez olarak da görev görüyordu. Külliyeleri oluşturan diğer yapılar camilerin bu işlevinden dolayı inşa edilmiştir ve tamamlayıcı bir görev görmüşlerdir.

Kentlerin merkezlerinde konumlandırılan camiler zamanla daha da genişlemiş ve yeni işlevler edinmiştir. Önceleri camilerin yanında ek binalarla oluşumu başlayan Külliyeler özellikle Osmanlı’nın büyüme döneminde daha genişlermiş ve içerisinde hanların, aşevlerinin, kütüphanelerin, medreselerin bulunduğu büyük Külliyeler haline dönüşmüştür. Külliye yapısının Osmanlı döneminde gelişme gösterdiğini söylemek mümkündür. Günümüzde de halen örneklerini koruyan Osmanlı Külliyelerinde halka ücretsiz sosyal hizmetler veriliyordu.

İznik Orhan Gazi Külliyesi Osmanlı’daki ilk külliye örneğidir. Bu külliye cami ve hamamdan meydana gelmektedir. 1340 yılında yapılan Bursa Orhan Bey Külliyesi ise içerisinde cami, medrese, mektep, hamam ve şifahaneler barındırır. 1453’te İstanbul'u fetheden Sultan 2. Mehmet (Fatih) ise külliyelere büyük önem vermiş o zamanlar kent merkezi olan Fatih’te 16 medrese, tabhane, kervansaray, darüşşifa, türbe, aşhane ve saire yapılardan oluşan büyük bir külliye yaptırmıştır.

Günümüzde külliye kavramı değişik anlamlar kazanmıştır. Eskiden cami ve camiyi çevreleyen yapılar için kullanılan küllliye günümüzde kompleks yapılar içinde kullanılmaktadır. Buna son olarak Ankara Beştepe’de bulunan Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ni örnek gösterebiliriz. Cumhurbaşkanlığı yönetim merkezi olan Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde yönetim binasının yanı sıra cami, kütüphane ve diğer birçok işlevi olan yapılar mevcut.