THY - TR Çıkışlı Mauritius

Osmanlı'da kadınlar saltanatı olumsuz bir tablo mudur?

XVII. yüzyılda padişahların çocuk yaşta tahta çıkmaları devlet yönetiminde bir boşluk meydana getirdi. Bu dönemde devlet idaresinde Harem ve valide sultanlar ön plana çıktı. Bu durum da devlet yönetiminde Avrupalılar gibi “Kraliçe idaresi” geleneği olmayan Osmanlılar’da bir mesele hâline geldi. Avrupa’da da birçok ülkede, XVIII. yüzyılın ortalarında Avusturya’da Maria Theresia örneğinde olduğu gibi kadınların devleti yönetmesi kolay olmamıştır. Kadınların devlet yönetimini üstlenmesini tuhaf karşılayan dönemin tarihçileri de Kösem Sultan ve Turhan Sultan’ın devlet idaresindeki rollerini tenkit ettiler.

Tarihçiler, XVII. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun geçirdiği sarsıntının sebepleri arasında “Kadınlar Saltanatı”nı da saydılar. Osmanlı tarihlerindeki bu bilgilerin eleştiri süzgecinden geçirilmeden kullanılması da valide sultanları devamlı entrika çeviren olumsuz portreler olarak karşımıza çıkardı. Ahmed Refik Altınay’ın “Kadınlar Saltanatı” adlı kitabı bu konuda en önemli örnektir. Leslie Pierce’in Harem üzerine yazdığı kitabı bu tablonun sanıldığı gibi olumsuz olmadığını ortaya koydu. Bütün bu olumsuz tablo çizilirken şuna dikkat etmek gerekiyor. Hükümdar otoritesinin bulunmadığı bir dönemde Kösem Sultan ve Turhan Sultan’ın devlet yönetimini ele almaları Osmanlı İmparatorluğu’nu otorite boşluğundan bir ölçüde kurtarmıştır.

Valide sultanların hanedanın devamını herşeyin üstünde tutması devletin devamını sağlamıştır. Kösem ve Turhan sultanların devlet yönetimiyle ilgili emirleri incelendiği zaman valide sultanların devlet işlerinden uzak cahil insanlar olmadığı anlaşılır. Turhan Sultan’ın veziriazama yazdığı emirlerden, valide sultanın gemilerdeki top ve kürekçilerden, Mısır Hazinesi’nden gelen vergiye, asker maaşlarından Kırım Hanı tayinine, Eyüp’te çevreye zarar vermemesi için fişek atılmasının yasaklanmasından Üsküdar’ın eşkıyalardan temizlenmesine kadar birçok devlet işine hakkıyla vâkıf olduğu görülüyor. Turhan Sultan, emirlerinin uygulanma sında aksaklık olduğunda ilgilileri “kılıç ortaya çıkmadan kul taifesi iş yapmaz” diye tehdit dahi etmiştir.