THY- Noukşot

Panislavizm’in Şark Meselesi’ndeki yeri nedir?

Kırım Savaşı ile Karadeniz’deki hakimiyeti ortadan kalkan Rusya bunu ilk fırsatta telafi etmek için uygun şartları kollamaya başladı. Beklediği fırsat Fransa’nın Prusya karşısında Metz’de 1870’de kesin bir şekilde yenilmesiyle doğdu. Bu savaştan sonra Alman İmparatorluğu’nun kurulması Avrupa’nın iç dengesini alt üst etti. Bu büyük değişiklik Şark Meselesi’ne Avrupa devletlerinin bakış açılarını da değiştirdi.

Almanya faktörünün ortaya çıkması Osmanlı İmparatorluğu’na yeni bir denge unsuru olarak bu devlet ile ilişkilerini geliştirmesine imkan sağladı. 1870’de Alman birliğinin kurulması ile Avrupa’nın güç dengeleri yeni bir boyut kazandı. Alman birliği, Panislavizm düşüncesinin de hararetle savunulmasına neden oldu. Alman birliği karşısında bir Slav birliği kurulmalıydı. Fakat kurulacak olan Slav birliğinin niteliği konusunda bir antlaşma sağlanamadı. Panislavizm’in yıldızının parlaması en fazla Avusturya ile Osmanlı İmparatorluğu’nu endişelendiriyordu.

Balkanlar patlamaya hazır bir bomba haline gelmişti. İlk mesele 1875’te Hersek ayaklanması ile ortaya çıktı. Bu ayaklanmayı fırsat bilen Sırbistan ile Karadağ Osmanlı İmparatorluğu’na savaş ilan etti. Osmanlı, Sırbistan ve Karadağ karşısında önemli başarılar kazanmaya başlayınca Avrupa devletleri müdahale ederek İstanbul’da Tersane Konferansı’nın toplanmasını sağladılar.

Fakat bu konferansta da kesin bir sonuç elde edilemedi. Aslında Balkanlar’da yaşanan bu olaylar daha sonraki büyük mücadelelerin habercisiydi. Şark Meselesi’nin bu kaynayan bölgesi Rusya’yla tarihlerimizde 93 Harbi olarak zikredilen 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın başlamasına sebep olacaktı.

Tersane Konferansı ve ardından Londra’da alınan kararlar Osmanlı Meclis-i Mebusan’ı tarafından reddedilince Rusya, Balkan milletlerinin haklarını koruma bahanesi ile Osmanlı İmparatorluğu’na savaş ilan etti. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı Şark Meselesi’nin önemli safhalarından biridi. Panslavizm, Ayastefanos’da kazandığı üstün durumdan Berlin Antlaşması ile vazgeçmek zorunda kaldı. Bu savaş, Avrupa’nın güç dengesinin değişmesi bir yana, savaş sonrası 13 Haziran 1878’de imzalanan Berlin Antlaşması bir savaşı bitirmekten ziyade yeni savaşlara gebe bir antlaşma idi.