THY- Noukşot

İlk Türk matbaasının gizli kurucusu kimdir?

İlk Türk matbaasının kurulmasında ve işletilmesinde İbrahim Müteferrika’nın rolü büyüktür. Ancak Yirmisekiz Çelebizade Mehmed Said Efendi’nin bu işteki payı da gözden kaçırılmamalıdır. Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi’nin oğlu olan Mehmed Said Efendi İstanbul’da doğdu. Sadaret mektubi kaleminde memuriyet hayatına başladı ve burada halifeliğe, yani büro şefliğine kadar yükseldi. Babasının Paris elçiliği sırasında onun kethüdası olarak beraber Fransa’ya gitti.

Fransa’dayken bu ülkeyi inceledi ve Fransızca öğrendi. Said Efendi, babası Yirmisekiz Mehmed Çelebi’nin elçiliği sırasında Fransa’da matbaayı yakından görüp, inceledi ve Osmanlı İmparatorluğu’na geri döndüğünde babasının devlet nezdindeki nüfuzunu da kullanarak, ilk Türk matbaasının kurulmasını sağladı.

Yirmisekiz Mehmed Çelebi’nin elçiliği sırasında Paris’te yanlarında bulunan Saint Simon hatıratında Mehmed Said Efendi’nin Paris’te bir matbaayı ziyaret ettiğini ve İstanbul’a dönüşünde bir matbaa açmayı düşündüğünü yazmaktadır.

Bu bilgi matbaaanın tesisinde onun rolünü açıkça ortaya koyar. Ayrıca matbaanın kurulması için izin alınmasında Mehmed Said Efendi’nin ve babasının devlet nezdindeki itibarları önemli rol oynamıştı. Mehmed Said Efendi’nin matbaayı kurduktan sonra memuriyet hayatında yükselmesi sebebiyle matbaacılıktan erken ayrılması ve İbrahim Müteferrika’nın bu sahada fedakârane çalışmaları sebebiyle ilk Türk matbaasının kurulmasındaki rolü unutuldu.

Matbaacılıktan ayrıldıktan sonra Osmanlı bürokrasisinde üst düzey birçok görevde bulunan ve Fransa ile İsveç’te elçilik yapan Yirmisekiz Çelebizâde Mehmed Said Efendi, 25 Ekim 1755’te sadrazamlığa tayin edildi, ancak beş ay sonra 1 Nisan 1756’de azledilerek İstanköy’e sürüldü. Daha sonra Hanya, Adana, Mısır, Konya valilikleri yaptı. Maraş valisiyken Kasım 1761'de öldü.