THY- Euroleague

XVIII. yüzyıl Osmanlı ıslahatlarının özellikleri nelerdir?

XVII. yüzyıl ıslahatlarında örnek, imparatorluğun kendi geçmişi, özellikle de Kanuni dönemindeki günleriydi. Bu dönemde Avrupa örnek değildi. XVIII. yüzyılda Lale Devri ile birlikte Osmanlı İmparatorluğu ilk defa yüzünü batıya döndü. Avrupa’daki gelişmeler örnek alınmaya başlandı. Ancak bu dönemde de Avrupa tam bir model değildi. Avrupa’nın tam olarak örnek alınması XVIII. yüzyılın sonlarında olacaktı. XVII. yüzyılda timarlı sipahiler ve yeniçeriler gibi eski müesseseler ıslah edilmeye çalışılırken, XVIII. yüzyılın başlarında da, bu durum devam etti.

Ancak XVIII. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yeni müesseseler kurulmaya başlandı. Bu iş için başta Fransa olmak üzere, birçok ülkeden Avrupalı uzmanlar getirildi. Fakat Humbaracı Ahmed Paşa gibi mecburiyetten gelen bazı uzmanlar dışında gelenlerin çoğu ikinci sınıf askerlerdi. Bu durum da reformlardan istenilen sonuçların alınmasını engelledi. XIX. yüzyılda Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın Mısır’da modernleşmeyi sağlamasındaki en önemli etken birinci sınıf uzmanları getirtmesidir.

Osmanlı İmparatorluğu, daha önceki dönemlerde de ''Taife-i Efrenciyan'' adı altında top ve diğer silahların yapımı, gemi inşası gibi alanlarda Avrupalı uzmanları istihdam etmekteydi. Ancak bunlar teknisyen olarak görev yapıyorlardı. XVIII. yüzyılda gelen uzmanlar imparatorluğun askeri yapısını değiştirdiler. XVIII. yüzyıl ıslahatlarının en önemli özelliklerinden biri devamlılığının olmamasıdır. Tehlike kapıya dayandığı zaman ıslahat yapıldı; tehlike uzaklaştığında, bunlardan vazgeçildi.

Nitekim 1739 Belgrad Antlaşması’ndan önce yapılan bazı ıslahatlar 1736-1739 Savaşı’nda başarıyı getirmişti. Ancak tehlike uzaklaşınca askeri yeniliklerden vazgeçilip, yapılanlar rafa kaldırıldı. Bu yüzden Osmanlı ordusu kendisini yenileyemedi, hatta daha da kötüye giderek, 30 yıllık barış sürecinin rehaveti ile eski maharetlerini de kaybetti ve 1768-1774 Savaşı’nda Ruslar karşısında büyük bir mağlubiyet alındı.