THY- Noukşot

İlk Türk matbaası nerede faliyet gösterdi ve hangi kitapları bastı?

İbrahim Müteferrika ve Yirmi Sekiz Çelebizade Mehmed Said Efendi tarafından Müteferrika’nın Yavuz Sultan Selim semtindeki evinde kurulan matbaanın ilk kitabı, basımı 1729 yılının ilk aylarında tamamlanan ve Vankulu Lugati adıyla bilinen Sıhahül-Cevherfnin tercümesidir. 1729’da ayrıca Katip Çelebi’nin Tuhfetü’l-Kibâr fî Esfâri’l-Bihâr’ı ile Tarih-i Seyyâh der Beyân-ı Zuhur-ı Ağvâniyân ve İnhidam-ı Devlet-i Safeviyan; 1730’da Tarih-i Hind-i Garbi, Tarih-i Timur-i Gürkan, Tarih-i Mısri’l-Cedid ve Tarih-i Mısri’l-Kadim, Gülşen-i Hülefâ ile Grammaire Turque; 1732’de İbrahim Müteferrika’nın Usulü’l-Hikem Nizâmi’l-Ümem’i ile Fuyuzât-ı Mıknatısiyye; 1733’te Kâtip Çelebi’nin Takvimü’t-TevariKi; 1734’te ilk vekayünivis Mustafa Naima’nın Tarih-i Naima’sı; 1741’de Vekayinüvis Mehmed Raşid’in Tarih-i Raşid’i ve Vekayinüvis Küçük Çelebizâde İsmail Âsım’ın Tarih’i; 1742’de Ahvâl-i Gazavât-ı Diyâr-ı Bosna ve Ferheng-i Şu’uri basıldı.

Her ne kadar matbaanın bulunduğu yer ve donanımının bir kısmı şahsi mal olsa da, matbaanın asıl masraflarını devlet karşıladı. Basılan kitapların fiyatları da devlet tarafından tespit edildi. Matbaanın kurulmasında ve daha sonraki yıllarda çalışmasında en büyük zorluk, kalifiye eleman eksikliğiydi. İbrahim Müteferrika, matbaayı evine kurmuştu. Orhan Salih’in Mütefferrika’nın terekesini tespiti ilk Türk matbaasının yerini net olarak ortaya çıkardı. Terekeye göre oturduğu yer Fatih’te Sultan Selim Camii yakınlarındaki Mismarcı Şücaeddin Mahallesi idi. Bugün ibadete açık olan Mismarcı Şücaeddin Mescidi, Mismarcı Sokağı’ndadır. Müteferrika satılmayan kitaplarını da Sultan Selim Camii bitişiğindeki Tophane tabir olunan yerdeki kârgir, yani taş odada depolamıştı.