THY - Yeni Havalimanı Promosyon - Kıbrıs Bakü

Osmanlı bürokrasisi nasıl çalışırdı?

Osmanlı merkez bürokrasisi Topkapı Sarayı’nın ikinci avlusunda yer alan ve Divân-ı Hümâyûn toplantılarının yapıldığı Kubbealtı’nda faaliyet gösteriyordu. Kâtipler ikinci kubbenin altında çalışıyordu. Osmanlı bürokrasisinin evrak ve defterleri ise Kubbealtı’ndaki üçüncü kubbenin altında bulunan yer ile Kubbealtı’nın yanındaki Maliye

Defterhânesi’nde bulunurdu. Günlük işlem görmüş evrak, müsveddeleriyle birlikte üzerinde daire adı ve yılı yazılmış bir torbaya konulur ve deri kaplı sağlam sandıklarda muhafaza edilirdi. Defterler ise eyalet adlarıyla sıralanmış sandıkların içinde saklanırdı. XVII. yüzyıldan itibaren Paşa Kapısı (Bâbıâli) önem kazanınca bürokratik faaliyetlerin önemli bir kısmı buraya intikal etti. Divân-ı Hümâyûn eski önemini kaybetse de Bâbıâli ile koordineli olarak bürokratik faaliyetlerini devam ettirdi.

Memurlar işe sabah namazından sonra gelirlerdi. Mesai akşam namazından yaklaşık 2 saat önce biterdi. Birçok defa işe geç gelinip erken gidilmesinin önlenmesi için emirler çıkarılması, memurların mesai saatlerine uymadıklarını ve görevlerini aksattıklarını göstermektedir. Nitekim 27 Nisan 1777’de Defterdar Kapısı’na gelen Sadrazam Darendeli Mehmed Paşa, mevkufat kisedarından başka kimseyi göremeyince kâtiplerin ezanî saatle 1’de bürolara gelip 10-10: 30 da gitmeleri için emir çıkarmıştır.

Memurlar kışın ise ezani saatle 2-3’te gelip 10-30-11’de giderlerdi. Memurların günlük mesaileri yaklaşık olarak 9-10 saat sürmekteydi. Memurlar Divân-ı Hümâyûn ve Paşa Kapısı’nın çalışmasına paralel olarak işe gelirlerdi. 30 Kasım 1777’de çıkarılan bir emirde Pazartesi ve Perşembe günlerinin tatil olduğu belirtilmektedir.

Memurlar dairelerinde kendilerine mahsus kıyafetle bulunurlardı. Kâtipler, işe kâtibi sarık ve kavukla gelmek zorundaydılar. Memurların, kendilerine mahsus kıyafetle büroya gelmemeleri, iş sahiplerinin orada bulunan kâtip olmayan kişiler tarafından dolandırılmalarına sebep olmaktaydı. 1719 yılında çıkarılan bir emirle kâtiplerin kendilerine mahsus kâtibi sarık ve kavukla kaleme gelmeleri, başka çeşit sarık sarmamaları istenmiştir. Büro amirleri olan hacegânlar ise dilimli kavuk ve kendi görevlerine mahsus kıyafetler giyerlerdi.

Bürolarda işlerin yürütülmesinde en önemli rol kâtiplerindi. Kaleme gelen arzuhaller üzerine ilgili defterlerden kayıt çıkarmak (derkenar) ve berat, ferman, tezkire türü evrakın yazılması gibi işler kâtipler tarafından gerçekleştiriliyordu. İlgili evrakın deftere kaydı, büroya mahsus defterlerin tutulması, başka kalemlere gidecek ilmühaberin yazılması, büronun defterlerinin suretlerinin çıkarılması, defterden suret ihracı gibi işlemler ve bunlarla ilgili kontrollerin büyük bir kısmını kâtipler gerçekleştirmişlerdi.