THY - Yeni Havalimanı Promosyon - Antalya İzmir

Fazıl Mustafa Paşa ve Amcazade Hüseyin Paşa’nın sadrazamlıkları dönemlerinde neler oldu?

Viyana bozgunu Köprülü ailesinin itibarına büyük bir darbe vurmuştu. Ancak II. Süleyman, Avusturya karşısında mağlubiyetlerin artması üzerine 25 Ekim 1689’da Köprülü Mehmed Paşa’nın küçük oğlu olan Fazıl Mustafa Paşa’yı sadrazamlığa getirdi. Yeni sadrazam orduyu yeniden düzenleyerek, görev yapmayan 30 bin yeniçeriyi askerlikten çıkardı.

Devletin ve ordunun üst mertebelerine güvenilir ve dürüst kişileri getirdi. Bakırköy yakınlarında Baruthane-i Amire’yi kurdu. Ayrıca eyaletlerde tesis ettirdiği atölyelerde de barut ürettirerek, ordunun ihtiyacının karşılanması için çalıştı. Bütçeyi denkleştirmeye uğraştı. Osmanlı topraklarının önemli bir kısmının işgal altında olması sebebiyle kıtlık ve fiyat artışını ortadan kaldıramadı. Savaş yüzünden düzenin bozulması ile servet kazananlar idam edilerek, mallarına el konuldu.

İç düzenlemenin ardından Avusturya’ya karşı harekete geçildi. Niş, Semendire ve Belgrad geri alındı. Avusturya’ya yardım eden Sırplar, Katolik baskısı sebebiyle yaptıklarından pişman olmuşlardı. Sadrazam onları cezalandırmadı, bağlılıklarını kazanmak için çaba gösterdi. Belgrad’ın alınmasıyla Tuna savunma hattı yeniden kuruldu.

Sadrazam ikinci Avusturya seferinde Salankamen’de ordusuyla pusuya düştü ve burada 19 Ağustos 1691’de yapılan savaşta alnından vurularak şehid oldu. Sadrazamın ölümüyle devletin yeniden toparlanma imkanı ortadan kalktı ve Osmanlılar’ın karşı saldırısı durdu. Onun yaptığı reformlar da aksadı. Köprülü Mehmed Paşa’nın küçük kardeşi Hasan Ağa’nın oğlu olan Amcazade Hüseyin Paşa, Fazıl Ahmed Paşa’nın sadrazamlığı sırasında “Amcazade” diye şöhret bulmuştu.

Viyana bozgunundan sonra bir ara hapsedildiyse de, daha sonra çeşitli valiliklerde bulunduktan sonra 1697 yılında Osmanlı ordusunun Zenta’da yok edilmesinin ardından 13 Eylül 1697’de sadrazamlığa getirildi. 4 Eylül 1702’de padişahın hocası ve dönemin şeyhülislamı Feyzullah Efendi ile olan anlaşmazlığı yüzünden, istifayla son bulan 5 yıllık sadaretinde önemli icraatları oldu. Viyana bozgunundan sonra 16 yıl süren savaşları Karlofça Antlaşması’yla bitirip, devletin toparlanması için çalışmalara
başladı. Kudüs ve Basra taraflarında devlet otoritesini yeniden kurdu.

Akçenin içindeki gümüş oranını artırarak, paranın değerini yükseltti. Bürokraside ve sarayda çalışanlar arasında bir düzenleme yapılarak, yeteneksiz olanlar, işe devam etmeyenler atıldı veya yarım aylıkla ekmekli edildi. Resmi belgelere tarih atılması zorunluluğu getirilerek, iş verimliliğinin artırılmasına çalışıldı. Amcazade, halkı da ihmal etmedi. Savaş zamanı vergilerinden dolayı hazineye borçlu olanlar, affedildi. Geleneksel vergiler yeniden düzenlendi. Savaş sırasında hazineye para aktarabilmek için fiyatları artırılmış kahve, tütün, yağ ve sabun gibi maddelerdeki vergi oranları azaltıldı. Böylece halkın en çok kullandığı temel maddelerin fiyatları önemli ölçüde düşürüldü.

Toprağını terkedenlerin geri dönmesi için vergi muafiyeti sağlandı. Boş kalmış arazilerin şenlendirilmesi için imparatorluğun birçok yerinde aşiretlerin toprağa yerleştirilmesine çalışıldı. Timarlı sipahi sisteminde aksayan noktalar yeniden düzenlendi. Kapıkulu ocağı yeni baştan elden geçirilip, görevlerini yapmayanlar ocaktan atıldı. Yerlerine de Anadolu’dan insanlar getirildi. Karlofça Antlaşması’ndan önce 70 bine ulaşan yeniçeri sayısı 34 bine; 6 bin olan topçu sayısı da 1250’ye indirildi.

Kaptanıderya Mezemorta (Yarı ölü) Hüseyin Paşa’nın yardımı ile donanmayı yeniden düzenledi. Osmanlı donanması kürekli gemilerden kalyona geçti. Donanma kanunnâmesi çıkarıldı. Donanma her biri bir deryabeyi komutasında filolara bölündü. Hiyerarşik bir düzenleme yapılarak, boşalan kadrolara silsile sırasıyla tayinler yapıldı. Deniz topçu birliği geliştirildi.