THY - Yeni Havalimanı Promosyon - Ankara

Islahat layihalarına göre Osmanlı İmparatorluğu nasıl toparlanabilirdi?

Mehmet Öz, Islahat layihası yazarlarının devletin düzelmesi için ''Kanun-ı kadime riayet'', yani eskiden beri uygulanan kanunlara uyulmasını istediklerini belirtir.

Padişah devlet işleri ile bizzat ilgilenmeli, dürüst ve ne yapacağını bilen bir veziriazam bulup, ona rahat çalışma şartları içerisinde tayin etmelidir. Veziriazamlar da kanunları uygulamak için, her işe layık olanı getirmelidir. Timarlar, eyaletlerdeki ve merkezdeki yöneticilerin ellerinden kurtarılıp, layık olanlara verilmelidir.

Bu işler yapılırken hiç kimse kayırılmamalı, kanunlara uymamakta ısrar edenler “siyaset kılıcıyla”, yani ölüm cezasıyla korkutulmalıdır. Öz, yazarların teklif ettikleri ıslahatın mahiyetinin idarî ve gelenekçi, yönteminin ise idari- inzibati ve cebri olduğunu söyler.

XVI. yüzyıl sonu ile XVII. yüzyılın ilk yarısındaki ıslahat önerileri gelenekçidir ve geçmişe dönülmesi ön plandadır. Yani XVIII. yüzyıldaki düzen değişikliği, yani “Nizâm-ı Cedid” fikri yoktur. Kanun-ı kadimin ihyası vardır. Avrupa’daki gelişmeler bir model olmak bir tarafa, bazı askerî uygulamalar dışında dikkate dahi alınmamıştır. Bu dönemde gözler Avrupa’da değil, geçmiştedir.