THY- Noukşot

Celaliler Osmanlı İmparatorluğu’na ne zarar verdiler?

Celaliler geçtikleri köy, kasaba ve şehirleri büyük bir baskı altına aldılar. Bölge halkının mallarına ve mahsullerine el koydular. Bu dönemde can ve mal emniyeti kalmamıştı. Gençler Celalilere katılmaya mecbur kalıyorlardı. 1596-1610 yıllan arasında meydana gelen ve Celali Fetreti olarak adlandırılan bu dönemde Anadolu baştan başa harabe oldu. Celali ayaklanmalarının Osmanlı İmparatorluğu’na en büyük zararı mevcut düzeni bozmasıydı.

On binlerce insan evlerini terkederek başka bölgelere göç etti. Ayrıca devlete vergi veren nüfus azaldı. Anadolu halkının büyük kitleler halinde yerlerini terketmeleri 1603-1610 yılları arasında 7 yıl sürdü ve bu karışıklık devri resmi kayıtlarda ''Büyük kaçgun'' ve ''Büyük firar'' adlarıyla anıldı.

Celalilerin yanısıra halkın yerini terketmesinin önemli bir sebebi de ''Ehl-i örf'' adı verilen taşra yöneticilerinin zulümleriydi. Merkezi otoritenin sarsıldığı dönemlerde mahalli yöneticiler, halktan kanunsuz olarak “nalbaha”, “selamlık”, “aylık”, “cerime”, “pişkeş” gibi adlar altında vergi topladılar. Devletin, ahalinin şikayetleri üzerine bu uygulamaları sona erdirmek için adaletname adı verilen fermanlarla, bu işleri yapanları idamla tehdit etmesine rağmen, mahalli yöneticilerin bu suistimalleri sona ermedi.

Mahalli yöneticileri bu tür yollara sevk eden sadece daha fazla gelir elde etme isteği değildi. XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren devlet görevlilerinden caize, avaid, pişkeş gibi adlarla alınan resmi vergilerinin miktarları ve sayıları artmıştı. Bir kısım yöneticiler devletin kendilerinden aldığı dolaylı makam vergilerini ödeyebilmek için bu yola başvurmak zorunda kalmışlardı.

Bu uygulamalar da Celaliler yüzünden perişan olan halkı iyice ezdi. Vergi düzeni bozulduğu için arazilerin boş kalmasını önleyici tedbirler alınmaya çalışıldı. Yerlerini terkeden ahalinin tekrar eski topraklarına döndürülmesi için çalışıldı. Halka vergi muafiyetleri sağlandı ve çeşitli teşvikler verildi. Bu iş için memurlar görevlendirildi.