THY - Kabin Kıyafetleri Lansman

Celali isyanları nasıl bastırıldı?

Safevi hükümdarı Şah Abbas’ın Osmanlılar’ı mağlup edip, Doğu Anadolu kapılarına dayanması celali isyanlarını iyice artırmıştı. Celali isyanlarının en önemlileri Orta Anadolu’da Kalenderoğlu, Suriye’de Canbolatoğlu ayaklanmalarıydı. Ancak 1608 yılında Kuyucu Murad Paşa komutasındaki büyük bir orduyla Celali isyanları sona erdirildi. Kuyucu Murad Paşa’nın eşkıya takibi ve sonrasında Celali bakiyelerini temizlemek için yaptığı teftişler sırasında binlerce insan Celali oldukları gerekçesiyle öldürüldü.

Celalilerin aralarında bir birlik yoktu ve halk kendilerine düşmandı. Ayrıca meydan savaşlarında Osmanlı ordularına karşı koyacak durumda değillerdi. Bu nedenlerden dolayı Celaliler yenilmiştir. Osmanlı yönetimi Celalileri ya kuvvet kullanarak ya da makam, mevki vererek ortadan kaldırma yoluna gitmiştir.

Bazı Türk tarihçileri, Osmanlılar’ın eşkıyaları affedip, devlet kademelerinde görev vermesini acizlik olarak yorumlarken, Karen Barkey isimli bir Amerikalı sosyoloğun Fransa ile Osmanlı İmparatorluğu’nu mukayese ederek yaptığı incelemede eşkıyaların affının ve bir makam verilmesinin, devletin aczini değil, kuvvetini ve idaresini sürdürme kabiliyetini gösterdiği sonucuna varılmaktadır.

Fransa’da merkez-kenar dengesindeki ciddi kaymalardan dolayı isyanlar meydana gelmiş ve bu isyanlar zorla bastırılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu ise toplumsal sınıfların çoğunu manipüle ederek, çok büyük isyanların çıkmasını engellemiştir. Eşkıyaları affederek, devlet kademelerinde görevlendirmiş, böylece kenardaki kuvvetlerin merkez
içerisinde erimesini sağlamıştır.

Osmanlılar’ın tarzı hem daha insani, hem de daha devlet menfaatinedir. Suraiya Faroqhi’nin Osmanlılar’ın hac güzergahında eşkıyalık yapan bedevilerle anlaşmasını izahı da aynı şekildedir. Çölde eşkıyalık yapan bedevilere bazı hediyeler verilmek suretiyle, fazla bir kuvvet bulundurulmadan hac yolu emniyeti ve Osmanlı İmparatorluğu’nun o topraklardaki meşruiyeti sağlanmıştır.