THY- Euroleague

Sokollu Mehmet Paşa Don-Volga kanalı projesini gerçekleştirmeyerek Osmanlı’ya ihanet etti mi?

Mustafa Müftüoğlu gibi bazı yazarlar Sokollu Mehmet Paşa'nın, Osmanlı İmparatorluğu’nun ve Türk dünyasının kaderini değiştirecek Don-Volga (Ten-İdil) kanalı projesinin gerçekleşmesine engel olarak ihanet ettiği kanaatindedirler. Çok önemli olan bu projeye yeterli ilgiyi göstermediği ve bu işin altından kalkamayacak kabiliyette biri olan Kasım Paşa’yı görevlendirmesinden dolayı kanalın açılamadığını söylerler. Sokollu’nun bu projeyi bilinçli olarak engellediğini iddia etmektedirler.

Ancak o dönemin kaynakları incelendiğinde bu projeye engel olmak bir tarafa, Don-Volga kanalı projesinin Sokollu’nun öncülük yaptığı bir düşünce olduğu açıkça anlaşılır.

Don ve Volga nehirleri arasındaki kanal için görevlendirilen, Kasım Paşa kışın yaklaşması üzerine geri çekilmişti. Ancak onun çabucak bu bölgeden ayrılması komutası altındaki askerlerin müthiş soğuk ve kar fırtınaları ile yok olmasını önlemiştir. Ayrıca ilk teşebbüste istenilen sonuç alınamasa da, ertesi yıl faaliyete devam edilecekti.

Fakat başta Lala Mustafa Paşa olmak üzere Sokollu’nun rakipleri, onun muhalefetine rağmen Kıbrıs’a sefer düzenletince imparatorluğun bütün dikkat ve enerjisi Akdeniz’e çevrildi.

Bu gelişmeler ve o bölgede depolanan mühimmatın infilak etmesi Don-Volga kanalı projesinin tekrar yürürlüğe sokulmasını engelledi. Bazı tarih kitaplarında kanalın üçte birinin kazıldığı yazılıdır. Bu yüzden projenin tamamlanmaya yaklaşıldığı ve kolay bir iş olduğu zannedilir.

Ancak Akdes Nimet Kurat’ın bu konudaki incelemesi, iyi bir araştırma yapılmadan, dönemin imkânlarında yapılması mümkün olmayan kanal için teşebbüs edildiyse de, bu işin olamayacağı görülünce bundan vazgeçilerek, gemilerin karadan çekilerek götürülmeye çalışıldığını ortaya çıkarmıştır.

Ruslar, bu bölgede yaklaşık 60 kilometre uzunluğundaki kanalı ancak 1952’de yapabilmişlerdir. Ejderhan seferi Osmanlı askerlerinin hiç alışık olmadıkları ve tanımadıkları şartlar altındaki bir bölgeye yapılmıştı. Sefer başarısız olunca, bir daha teşebbüs edilmedi.