THY - Yeni Havalimanı Promosyon - Ankara

Cem Sultan Fatih’in veliahtı mıydı?

Fatih Sultan Mehmed'in üç oğlu olmuş, ancak ortanca oğlu Mustafa onun sağlığında, 1474 yılında ölmüştü. Fatih’in ölümünde 33 yaşında olan en büyük oğlu Bayezid, Amasya Sancakbeyi iken çevresindekilerin etkisiyle girdiği bazı eğlence meclisleri yüzünden babasından sert tepki görünce, bu alışkanlıklarından vazgeçmişti. II. Mehmed’in ömrünün son yıllarında gerçekleştirdiği mülk ve vakıf toprakların önemli bir kısmını timar sistemine dahil etme siyaseti yüzünden mağdur olanlar, Amasya’da Şehzade Bayezid’in etrafına toplanmaya başlamışlardı.

Fatih’in en küçük oğlu olan Cem ise babasının ölümünde 22 yaşındaydı ve Konya’da bulunuyordu. Ağabeyinde bulunmayan atak bir yapısı vardı. Babasının padişahlık döneminde doğduğu için tahta kendisinin geçmesi gerektiğine inanıyordu. Babasının sağlığında bir kez tahta geçme teşebbüsü olmuştu. Osmanlı İmparatorluğu ile Akkoyunlular arasında cereyan eden Otlukbeli Savaşı (1472) sırasında İstanbul’a Fatih’in öldüğü ve savaşın kaybedildiği haberlerinin ulaşması üzerine Cem Sultan, lalalarının da teşviki ile tahta çıkmaya ve devlet ricalinden biat almaya çalışmıştı. Fatih, İstanbul’a döndüğünde bu hareketine sebep olan lalalarını şiddetle cezalandırmıştır.

Cem Sultan’ın devlet ricali arasında taraftarı fazla değildi. En büyük destekçisi Veziriazam Karamani Mehmed Paşa'ydı. Bazı tarihçiler, Fatih’in devlet teşkilatına ait Kanunnamesinde şehzadelere hitaben yazılacak elkab anlatılırken Cem’in elkabının yazılmasını, Fatih’in gönlünün, kendi yerine geçmesi için Cem Sultan’da olduğuna işaret eden bir delil olarak yorumlamışlardır. Ancak bu ifade Fatih’in arzusundan değil, kanunnameyi Cem’in destekçisi olan Veziriazam Karamani Mehmed Paşa’nın kaleme almasından dolayıdır.

Dönemin tarihlerinde Cem’in babası tarafından yerine hazırlandığı yönünde bir kayıt bulunmadığı gibi, İbn Kemal eserinde Fatih’in ölmeden önce yerine büyük oğlu Bâyezid’in geçirilmesini vasiyet ettiğini yazar. Ancak İbn Kemal’in yazdıkları da II. Bayezid’in hükümdarlığı döneminde kaleme alındığı için pek güvenilir değildir. Türk devlet geleneğinde veliahtlık kurumu yoktur. Fatih de sağlığında bir veliaht seçmemiştir. Cem Sultan’ın Fatih’in veliahdı olduğu yönündeki bilgiler, modern dönem tarihçilerinin yorumlarıdır. Cem Sultan, Fatih’in veliahdı değildi.